Brief #142 - okładka

Papierowe butelki na wino i nowy rodzaj lateksu

W Szkocji po raz pierwszy trafiły do sprzedaży butelki na wino wykonane z tektury i zaprojektowane tak, by zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych. Ślad węglowy butelki papierowej produkowanej przez firmę Frugalpac Limited jest sześciokrotnie mniejszy niż ślad węglowy jej szklanego odpowiednika. W papierowych butelkach można przechowywać również napoje spirytusowe, takie jak whisky, gin, wódka i rum. Używana do produkcji butelek tektura w 94% pochodzi z recyklingu.

Furoshiki – tobołek lub chusta wykonana z ozdobnego materiału, która w Japonii służy m.in. do owijania i pakowania prezentów – może zastąpić tradycyjny świąteczny papier pakowy. Materiał wielokrotnego użytku jest coraz częściej wybierany przez brytyjskich konsumentów jako zrównoważona alternatywa dla papieru. W Japonii furoshiki zyskało popularność w okresie Edo (1603–1868).

Naukowcy z Cranfield University opracowali nowy rodzaj naturalnego lateksu, który jest mniej szkodliwy dla środowiska, ponieważ rozkłada się w ciągu kilku tygodni. Ponadto podczas produkcji nowatorskich rękawic lateksowych można wykorzystać ok. 50% nadwyżki dwutlenku węgla w atmosferze. Naukowcy, lekarze i pracownicy firm zużywają każdego roku 3 mln t (ponad 150 mld sztuk) ochronnych rękawic lateksowych. Podczas pandemii ta liczba stale rośnie. Większość obecnie produkowanych rękawic jest wykonana z lateksu syntetycznego, dlatego ich rozkład na wysypiskach śmieci zajmuje ok. 100 lat.

Mapa bioróżnorodności pszczół i encyklopedia zapachu

W Bombaju powstała pierwsza mapa przedstawiająca bioróżnorodność liczącej 20 mln mieszkańców metropolii. Projekt ma za zadanie m.in. informować młodzież o dzikiej przyrodzie w mieście oraz zwrócić uwagę rządu Indii na konieczność ochrony tego bogatego środowiska. Bombaj, finansowa stolica Indii, powstał w wyniku połączenia siedmiu wysp i rekultywacji gruntów. Utrata lasów namorzynowych i wylesianie to obecnie główne problemy środowiskowe miasta, które w ciągu ostatnich 40 lat straciło 60% terenów zielonych.

Naukowcy z Chin i Singapuru opracowali mapę przedstawiającą rozmieszczenie na Ziemi wszystkich 20 tys. gatunków pszczół. Projekt ten – pierwsza w historii mapa globalnej bioróżnorodności pszczół – pomoże w ochronie owadów, które są narażone na utratę siedlisk i działanie pestycydów. Niektóre populacje pszczół, jak np. trzmiele w Europie i Ameryce Północnej, są dobrze zbadane, w innych regionach – np. w Azji i Afryce – dokumentacja naukowa jest jednak skąpa.

Badacze stworzą „Encyklopedię dziedzictwa zapachu” – znajdzie się w niej np. woń tytoniu, obornika i soli zapachowych z XVIII w. – aby zachować różne rodzaje zapachów z przeszłości Europy. Korzystając z wiedzy eksperckiej z historii, sztuki, lingwistyki komputerowej i chemii oraz za pomocą sztucznej inteligencji, grupa naukowców, znana jako konsorcjum Odeuropa, opracuje kluczowe aromaty, które ukształtowały kultury europejskie, i odpowie na pytanie, jak społeczeństwa radziły sobie z nieprzyjemnymi lub niebezpiecznymi woniami.

Wpływ zwierząt na zdrowie ekosystemów

Wydry morskie, gatunek kluczowy dla lasów wodorostów u wybrzeży Wysp Aleuckich, w latach 90. doświadczyły dramatycznego spadku populacji, przez co roślinożerne jeżowce, ulubiona zdobycz wydr, rozmnażały się, niszcząc lasy wodorostów, a w ostatnich latach – wraz ze zmianami klimatycznymi – przyczyniły się do obumarcia raf budowanych przez algi Clathromorphum nereostratum. Przywrócenie populacji wydry mogłoby powstrzymać jeżowce i pomóc w ochronie większego ekosystemu. Według naukowców z Uniwersytetu Rice’a w Houston oraz Bigelow Laboratory for Ocean Sciences przyszłe badania nad zmianami klimatu muszą w większej mierze uwzględniać złożoność ekosystemów.

W Parku Narodowym Yellowstone naukowcy badają, w jaki sposób wilki, które zabijają najbardziej chore jelenie, przyczyniają się do poprawy stanu zdrowia populacji tych zwierząt. W Yellowstone 10 watah złożonych łącznie z ok. 100 osobników poluje na chore jelenie, które łatwiej złapać. Wstępne obserwacje wskazują, że w ten sposób wilki ograniczają rozprzestrzenianie się przewlekłej choroby wyniszczającej (CWD), która zagraża zwierzynie płowej w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Po raz pierwszy odkryta wśród dzikich jeleni w 1981 r., CWD prowadzi do degradacji tkanki mózgowej jeleniowatych – głównie jeleni, ale też łosi i karibu – co objawia się apatią, ślinieniem się, chwiejnością, wycieńczeniem i może doprowadzić do śmierci. Eksperci obawiają się, że pewnego dnia ta choroba z grupy zakaźnych encefalopatii gąbczastych może zaatakować organizm człowieka.

Badacze chcą lepiej poznać procesy rozwoju i starzenia się psów, aby zrozumieć, jak starzeje się człowiek. Psowate zachowują się podobnie do ludzi w okresie dojrzewania i starości, a w ich DNA zachodzą zbliżone zmiany. W schyłkowym okresie życia cierpią na podobne dolegliwości, np. otyłość, artretyzm, niedoczynność tarczycy i cukrzycę. Dorastające psy dzielą pewne cechy z dorastającymi ludzi – są mniej zdolne do szkolenia i gorzej reagują na polecenia. Naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego odkryli, że osobowość psa zmienia się w czasie, podobnie jak dzieje się to w przypadku osobowości człowieka – z wiekiem psy stają się np. mniej aktywne i spokojniejsze.

Inwestycje w AI, roboty i rynek pracy

Badania nad sztuczną inteligencją coraz częściej koncentrują się na masowych zastosowaniach przynoszących dochody konsumentom w świecie fizycznym. Szczególnie opłacalne powinny być inwestycje m.in. w systemy, które potrafią interpretować „nieustrukturyzowane dane”, by zarządzać jakością, przekształcają częściowo napisane dokumenty w format nadający się do odczytu maszynowego oraz przewidują i wykrywają zdarzenia i anomalie. Ponadto warto inwestować w hybrydową sztuczną inteligencję oraz ukierunkowane na człowieka komputerowe systemy edukacji, opieki zdrowotnej i pomocy osobistej.

Wyposażone w technologię sztucznej inteligencji roboty pracują jako pośrednicy w obrocie nieruchomościami w Stanach Zjednoczonych. Urządzenia, zdalnie kontrolowane przez agentów nieruchomości, oprowadzają klientów po wystawionych na sprzedaż domach i odpowiadają na pytania potencjalnych nabywców w trakcie dni otwartych. Chatboty z kolei naśladują ludzkie rozmowy, przedstawiając jednocześnie bardzo spersonalizowane oferty sprzedaży nieruchomości i udzielając porad dotyczących zakupów.

Powstały z inicjatywy Massachusetts Institute of Technology zespół naukowców i ekspertów zbadał, jak technologia zmieniła i zmienia siłę roboczą. Badacze spodziewają się, że w ciągu najbliższych dwóch dekad państwa uprzemysłowione będą miały więcej ofert pracy niż pracowników. Powszechne korzystanie z autonomicznych pojazdów będzie możliwe za 10 lub więcej lat. Roboty i sztuczna inteligencja zastąpią ludzi na niektórych stanowiskach pracy, stworzą nowe i zmienią pozostałe. Mimo czynionych postępów robotom brakuje ludzkiej elastyczności i zręczności, a uczą się na podstawie danych i powtórzeń.

Mózg jak Wszechświat i misja sondy Hayabusa 2

Struktura dwóch najbardziej złożonych systemów, jakie istnieją – kosmosu i jego galaktyk oraz mózgu i jego neuronów – jest do siebie bardzo podobna. Na przykład ludzki mózg działa dzięki sieci prawie 70 mld neuronów, a Wszechświat składa się z co najmniej 100 mld galaktyk. W obu części składowe są połączone w złożoną sieć dzięki długim niciom i węzłom, a ich masa stanowi ok. 30% masy całkowitej. Pozostałe ok. 70% masy to części uważane za pasywne: płyn mózgowo-rdzeniowy i ciemna energia we Wszechświecie. Mózg i kosmos mają również bardzo podobną widmową gęstość mocy.

Podczas zderzeń gwiazd neutronowych wytwarzane są izotopy promieniotwórcze, które mogą częściowo odpowiadać za tektonikę płyt i ochronne pola magnetyczne na planetach skalistych podobnych do Ziemi. Wewnętrzne zasoby pierwiastków promieniotwórczych mogą mieć ogromny wpływ na możliwość powstania życia na danej planecie poprzez nagrzewanie jej wnętrza. Uważa się, że solidne źródło ciepła geofizycznego ma kluczowe znaczenie dla tektoniki płyt i generowania pola magnetycznego planety, którego obecność wydaje się fundamentalna dla życia – przynajmniej na Ziemi.

Trwająca sześć lat misja japońskiej sondy Hayabusa 2 dostarczy kilka próbek materii pobranej z powierzchni planetoidy Ryugu, co pomoże wyjaśnić, w jaki sposób woda dotarła na Ziemię i czy stało się to za pośrednictwem asteroidy, która miliardy lat temu uderzyła w naszą planetę. Naukowcy z Uniwersytetu w Glasgow użyją sondy atomowej, która pozwoli im zidentyfikować poszczególne atomy w pobranych przez sondę próbkach.

Relacje gospodarcze między UE a państwami Afryki

Szczyt Unia Europejska – Afryka został przełożony na 2021 r. z powodu pandemii koronawirusa, a propozycja wirtualnego spotkania liderów państw europejskich i afrykańskich nie znalazła poparcia. Nowa strategia dla Afryki nadal nie została zaakceptowana przez państwa członkowskie UE. Nie przygotowano również traktatu, który powinien zastąpić układ z Kotonu, podpisany w 2000 r. przez wspólnoty europejskie i 77 państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku. Układ ten, mający charakter polityczny, handlowy i rozwojowy, wygaśnie w grudniu 2020 r.

Głównym punktem spornym między Unią Europejską a Afryką są relacje gospodarcze. Państwa europejskie importują z Afryki głównie surowce, a eksportują wartościowe wyroby przemysłowe. Gospodarki państw afrykańskich mają niewielkie szanse wyrwać się z tego błędnego koła zależności. Kwestia migracji to kolejny trudny temat – władze UE niezmiennie naciskają na kraje Afryki, aby zabezpieczyły swoje granice, powstrzymując w ten sposób napływ migrantów o nieuregulowanym statusie do Europy.

Bułgaria zablokowała rozmowy o członkostwie Macedonii Północnej w Unii Europejskiej m.in. z powodu sporu o historyczne korzenie języka, którym posługują się Macedończycy. Bułgarskie władze powołały się na brak poszanowania wspólnej historii przez Macedończyków i domagają się, aby w oficjalnych dokumentach UE unikano wzmianek o „języku macedońskim”, który według Bułgarów wywodzi się z języka bułgarskiego.

Rynek dystrybucji filmowej i przemysł muzyczny

Od dziesięcioleci hollywoodzkie produkcje filmowe były pokazywane w kinach przez 75–90 dni, a następnie trafiały na inne platformy. Universal Studios Entertainment podpisał właśnie umowę z Cinemark – drugą co do wielkości siecią kin w Stanach Zjednoczonych – zgodnie z którą wszystkie filmy wytwórni Universal Pictures będą wyświetlane w kinach Cinemark przez co najmniej 17 dni (lub trzy weekendy), zanim studio udostępni niektóre z nich w internetowych wypożyczalniach filmowych. Cztery miesiące temu Universal Pictures podpisała podobną umowę z AMC Theatres, największą siecią kin na świecie. Według ekspertów takie umowy to szansa dla filmów średnio- i niskobudżetowych: wielkie studia filmowe będą chętniej inwestować w tego typu produkcje, wiedząc, że odzyskają poniesione koszty dzięki wypożyczaniu filmów w internecie.

Wytwórnie płytowe coraz częściej powtórnie wydają na różnych nośnikach utwory nagrane przed wieloma laty, chcąc zachęcić kolekcjonerów do zakupów. Reedycji coraz częściej doczekują się płyty artystów zapomnianych, twórców z Azji czy Afryki oraz reprezentantów niszowych gatunków muzycznych. Popularność wznowień wiąże się z rosnącym popytem na płyty winylowe: w 2019 r. w USA i Wielkiej Brytanii zanotowano ich rekordową sprzedaż. Z kolei znani kubańscy muzycy występują dla publiczności w internecie lub szukają innej pracy, aby przetrwać pandemię. W przeciwieństwie do popularnych artystów spoza Kuby nie mają oni długoterminowych kontraktów płytowych i nie są zatrudnieni przez duże wytwórnie, które mogłyby im pomóc w trudnych czasach.