Brief #137 - okładka

Miasta świata najbardziej przyjazne pieszym

Londyn, Paryż, Bogota i Hongkong to najbardziej przyjazne pieszym miasta świata. Umożliwienie poruszania się pieszo po miastach ma kluczowe znaczenie dla poprawy zdrowia mieszkańców, ograniczenia emisji gazów cieplarnianych produkowanych przez transport oraz budowania silniejszych lokalnych społeczności i gospodarek. Zastosowano trzy kryteria przy tworzeniu rankingu miast: odsetek osób mieszkających w promieniu 100 m od miejsc wolnych od samochodów; odsetek osób mieszkających w promieniu kilometra od miejsc zapewniających opiekę zdrowotną i placówek edukacyjnych; średnią wielkość bloków miejskich (im mniejsze, tym lepiej).

Według architektek June Williamson i Ellen Dunham-Jones osoby odpowiedzialne za wygląd przedmieść powinny brać pod uwagę następujące kryteria: zmniejszenie uzależnienia od samochodów i poprawę zdrowia mieszkańców, wspieranie seniorów, promowanie różnorodności i sprawiedliwości, tworzenie miejsc pracy i ochronę środowiska. Na przykład niewielkie bloki i wąskie uliczki, które zmuszają samochody do ograniczenia prędkości, oraz zielona infrastruktura wybudowana na miejscu dawnego lotniska w Austin w Teksasie sprawiają, że mieszkańcy częściej chodzą i jeżdżą na rowerach, co poprawia ich stan zdrowia.

Projekt MOSE, mający chronić Wenecję i Lagunę Wenecką przed powodziami, po raz drugi uratował miasto przed przypływami. 15 października br. uruchomiono 78 mobilnych barier, bez których połowa miasta zostałaby zalana podczas przypływu, którego wysokość prognozowano na 135 cm.

Animatroniczny delfin i robotyczny egzoszkielet

Firma Edge Innovations, przy wsparciu organizacji Ludzie na rzecz Etycznego Traktowania Zwierząt (PETA), zbudowała animatronicznego delfina-robota o naturalnej wielkości. Wynalazek może pomóc ograniczyć wykorzystywanie delfinów przebywających w niewoli w akwariach i parkach rozrywki, zastępując żywe stworzenia robotami. Obecnie w niewoli żyje ok. 3 tys. delfinów. Sztuczny egzemplarz firmy Edge Innovations ma 2,5 m długości, waży 250 kg i pokryty jest skórą wykonaną z silikonu medycznego. Jeden animatroniczny delfin-robot kosztuje 3–5 mln dol.

Chińska firma ULS Robotics pracuje nad robotycznymi egzoszkieletami, aby zapewnić bezpieczeństwo pracownikom fizycznym. Są one testowane przez branżę samochodową, lotniczą oraz firmy dostarczające żywność. Egzoszkielety pomagają w podnoszeniu i przenoszeniu ciężkich przedmiotów, co pozwala uniknąć urazów związanych np. z przeciążeniem mięśni i stawów u ludzi. Egzoszkielet zasilany jest przez 6–8 godz. za pomocą baterii litowej. Urządzenia mogą również pomagać osobom starszym w poruszaniu się.

Rosyjski humanoidalny robot o imieniu FEDOR lub Fiodor (oficjalnie Skybot F-850), który odwzorowuje ruchy zdalnego operatora i może wykonywać niektóre czynności niezależnie od niego, w sierpniu br. przez 10 dni przebywał na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Został jednak odesłany na Ziemię po tym, gdy okazało się, że nie potrafi wykonać spaceru w przestrzeni kosmicznej. Natomiast jego konto usunięto z Twittera, ponieważ obraził byłych rosyjskich kosmonautów i oskarżył ich o spożywanie alkoholu w kosmosie. FEDOR poinformował również, że jego „opinia o ludziach jest niska”.

Nadprzewodnik działający w temperaturze pokojowej

Naukowcy stworzyli pierwszy nadprzewodnik działający w temperaturze pokojowej. To materiał, przez który ​​przepływa prąd elektryczny bez marnowania energii w postaci ciepła. Dotychczas badacze znali nadprzewodniki działające tylko w bardzo niskich temperaturach. Nowo opracowany materiał to mieszanka węgla, siarki i wodoru, która została umieszczona w tzw. komorze diamentowej (diamentowym kowadle) i jest bombardowana laserem. Nadprzewodnictwo pojawiło się tylko przy ekstremalnie wysokim ciśnieniu wynoszących 267 mld paskali – ok. milion razy wyższym niż typowe ciśnienie w oponach samochodowych. Celem kolejnych badań jest znalezienie sposobów tworzenia nadprzewodników w temperaturze pokojowej przy niższym ciśnieniu.

Badacze opracowali system, który wykorzystuje energię słoneczną do zbierania wody pitnej z powietrza nawet w suchych regionach świata. Urządzenie usuwa wilgoć z powietrza, a następnie skrapla ją na specjalną płytę. System działa, wykorzystując różnicę temperatur między powietrzem a urządzeniem, i jest w stanie pracować przy wilgotności względnej wynoszącej 20%. Nie wymaga zewnętrznego wkładu energii poza energią słoneczną.

Według planu władz stanu New Jersey przed 2050 r. dziewięć na 10 budynków będzie ogrzewanych i chłodzonych energią elektryczną zamiast gazem ziemnym lub ropą naftową. Samochody napędzane benzyną zostaną zastąpione przez te zasilane energią elektryczną lub wodorową. Stan New Jersey ma zamiar ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 80% w porównaniu z 2006 r.

Niepokoje i protesty polityczne w państwach Afryki

Władze Tanzanii nasiliły represje wobec mediów oraz partii opozycyjnych przed wyborami wyznaczonymi na 28 października br., w których prezydent John Magufuli będzie ubiegał się o drugą kadencję. Partiom opozycyjnym zakazuje się organizowania wieców politycznych, a ich przywódcy są zastraszani, prześladowani, arbitralnie aresztowani i ścigani na podstawie nieprawdziwych zarzutów. Wybrane media są zamykane (np. należąca do lidera opozycji gazeta „Tanzania Daima”).

Organizacja Narodów Zjednoczonych i Unia Afrykańska próbują zapobiec zakrojonym na szeroką skalę masakrom o podłożu etnicznym i politycznym przed wyborami w Republice Środkowoafrykańskiej. Siły rządowe oraz międzynarodowe, m.in. Misja Organizacji Narodów Zjednoczonych w Republice Środkowoafrykańskiej (MINUSCA), starają się umożliwić przeprowadzenie wyborów prezydenckich, parlamentarnych i lokalnych, które mają odbyć się pod koniec grudnia br. lub w 2021 r., wbrew lokalnym ugrupowaniom zbrojnym, np. milicji o nazwie 3R. Rząd ma niewielką kontrolę nad terytoriami leżącymi poza Bangi, stolicą państwa. Kolejne porozumienia pokojowe, z których ostatnie podpisano w lutym 2019 r., nie są przestrzegane: trwają walki i łamane są prawa człowieka.

Ponad 90 demonstrantów zginęło, a ok. połowa z nich została zastrzelona podczas protestów przeciwko prezydentowi Gwinei Alphie Condému, który ubiegał się o trzecią kadencję w wyborach 18 października 2020 r., podał Narodowy Front Obrony Konstytucji (FNDC). W marcu 2020 r. uchwalono w Gwinei nową konstytucję, która według krytyków miała umożliwić prezydentowi start w trzecich wyborach z rzędu.

Nowatorska metoda leczenia depresji psylocybiną

Naukowcom udało się wyhodować kości i stawy żuchwy z komórek macierzystych świń. Komórki te pochodziły z tłuszczu świń usuniętego podczas liposukcji, natomiast za tzw. kostne rusztowanie do kształtowania wyhodowanej tkanki posłużyła krowia kość. Wkrótce rozpoczną się badania kliniczne nowego sposobu wymiany żuchwy u pacjentów z ciężkimi wadami wrodzonymi. Kości należą do najtrudniejszych do zastąpienia części organizmu, a wymiana żuchwy u pacjentów z wadami wrodzonymi lub po przejściu poważnych urazów była dotychczas prawie niemożliwa.

Zespół naukowców ze Stanów Zjednoczonych odkrył związki zawarte w ludzkiej krwi, które przyciągają komary. Może ułatwić to stworzenie leku, który mógłby zamaskować atrakcyjny dla komarów smak ludzkiej krwi. Badacze sprawdzali, które neurony uruchamiają się w mózgach samic komarów podczas picia ludzkiej krwi. Substancja, która imitowała krew, składała się z glukozy, chlorku sodu, wodorowęglanu sodu i adenozyno-5′-trifosforanu (ATP), który dostarcza energię komórkom. Tylko jeden podzbiór neuronów został aktywowany przez prawdziwą i syntetyczną krew.

Pierwsza terapia leczenia depresji za pomocą środka o właściwościach psychodelicznych jest dostępna w Holandii. Leczenie psylocybiną oferuje Synthesis, ośrodek odnowy biologicznej w Amsterdamie. Kurs trwa 13 miesięcy i obejmuje comiesięczną terapię grupową oraz pięciodniowe odosobnienie z dwiema sesjami polegającymi na przyjmowaniu psylocybiny. Program jest legalny, ma przynosić korzyści pacjentom, ale nie zostało jeszcze udowodnione, że jest on bezpieczny i skuteczny.

Potrzeba dotyku, bliskości i ocena pracy zdalnej

Deprywacja dotyku, czyli związana z pandemią niemożność zaspokojenia biologicznej i psychicznej potrzeby bliskiej, fizycznej obecności z innymi osobami, może prowadzić do takich problemów zdrowotnych jak stany lękowe i depresja. Zapotrzebowanie na dotyk zależy od kilku czynników, takich jak wiek, uwarunkowania genetyczne, stosowane mechanizmy radzenia sobie z sytuacją pandemiczną i częstość występowania dotyku przed pandemią. Według badania z 2013 r. dotyk był najważniejszym zachowaniem niewerbalnym w zawodzie pielęgniarki podczas leczenia starszych pacjentów. Ponadto źródłem stresu jest konieczność unikania codziennego dotyku ze względów bezpieczeństwa.

Blokada związana z COVID-19 szkodzi zdrowiu psychicznemu, pozbawiając człowieka możliwości wyboru i szansy działania. Istnieją jednak sposoby na uniknięcie poczucia bezsilności, np. taniec, regularne spotkania z przyjaciółmi online, częste telefony do członków rodziny czy odpoczynek. Można również znaleźć nowe sposoby dbania o siebie i stworzyć codzienne małe rutyny dla utrzymania samodyscypliny.

40% pracowników biurowych w Wielkiej Brytanii obawia się negatywnego wpływu pracy zdalnej na ich zdrowie psychiczne. 41% ankietowanych osób zmaga się z niepokojem i poczuciem izolacji od momentu rozpoczęcia pracy zdalnej, a 42% cierpi w ostatnich miesiącach na większe problemy związane ze zdrowiem psychicznym niż wcześniej. Natomiast jedna trzecia pracowników jest zadowolona lub podekscytowana perspektywą pracy w domu w najbliższym czasie.

Jedna na cztery osoby dorosłe w Wielkiej Brytanii uważa, że z powodu ograniczeń związanych z COVID-19 samotnie spędzi najbliższe święta Bożego Narodzenia. Ponad połowa badanych osób obawia się, że nie zobaczy rodziny i przyjaciół w okresie świątecznym (59% ankietowanych) oraz starszych krewnych z powodu narażenia ich na ryzyko zachorowania (54% ankietowanych).

Skamieniałości dinozaurów, rekinów i wilka strasznego

Paleontolodzy od lat poszukują szczątków największego dinozaura żyjącego na Ziemi. Wiele szkieletów dinozaurów jest jednak niekompletnych. Ponadto nie ma jednej miary pozwalającej określić tego największego – np. dinozaury, które miały dłuższe ciało, mogły ważyć mniej niż dinozaury, które były krótsze. Ponadto techniki badawcze ewoluują, co z reguły skutkuje kurczeniem się szacowanych rozmiarów dotychczasowych rekordzistów. Zdarzają się również błędy w identyfikacji dinozaurów – naukowcy mylą je z przedstawicielami innych gatunków.

Stażyści Służby Parków Narodowych – biura należącego do Departamentu Zasobów Wewnętrznych Stanów Zjednoczonych – odkryli nowy gatunek gada, żyjący przed 220 mln lat. Skybalonyx skapter, który należał do drepanozaurów, prawdopodobnie wyglądał jak połączenie kameleona i mrówkojada, a pazury służyły mu do kopania w ziemi.

Skamieniałe szczątki nieznanych wcześniej naukowcom sześciu gatunków rekinów zostały odkryte w Parku Narodowym Jaskini Mamuciej w Kentucky. Od początku badań, które rozpoczęły się na tym obszarze 10 miesięcy temu, odkryto skamieliny co najmniej 40 różnych gatunków rekinów oraz ich bliskich krewnych. Skamieniałości mogą mieć ponad 325 mln lat. Oprócz zębów znaleziono m.in. dwa częściowe szkielety chrzęstne różnych gatunków rekinów.

Odkryty w Chinach fragment skamieniałej szczęki wilka strasznego (Canis dirus) z okresu plejstocenu świadczy o tym, że ten potężny drapieżnik mógł wędrować zarówno po współczesnych terenach obu Ameryk, jak i współczesnej Azji. Naukowcy przypuszczają, że zwierzęta dostały się do Azji przez Beringię – ląd łączący tysiące lat temu Alaskę z Rosją.