Brief #138 - okładka

Nieznane gruczoły ślinowe i sposób na gruźlicę

Naukowcy z Holenderskiego Instytutu Onkologii w Amsterdamie, prowadzący badania nad rakiem prostaty, odkryli w ludzkim gardle wcześniej nieznane gruczoły ślinowe. Znajdują się one u podstawy czaszki i odpowiadają prawdopodobnie za nawilżanie i natłuszczanie górnych części gardła. Są również bardzo małe, chociaż widoczne dla ludzkiego oka. Lekarze stosujący radioterapię w leczeniu nowotworów umiejscowionych w głowie i szyi pacjenta starają się unikać naświetlania gruczołów ślinowych, ponieważ ich uszkodzenie może utrudniać chorym jedzenie, mówienie lub połykanie. Odkrycie tych gruczołów ślinowych daje szansę na poprawienie komfortu pacjentów podczas leczenia.

W 2019 r. ok. 10 mln ludzi na świecie zachorowało na gruźlicę. Szacuje się, że jedna czwarta światowej populacji jest zakażona prątkiem gruźlicy. Większość zakażonych nie jest jeszcze aktywnie chora. Ryzyko zachorowania wynosi u nich między 5 a 15%. Osiem państw – Indie, Indonezja, Chiny, Filipiny, Pakistan, Nigeria, Bangladesz i Republika Południowej Afryki – odpowiada za dwie trzecie przypadków gruźlicy na świecie.

Fundusze na profilaktykę, diagnostykę i leczenie gruźlicy podwoiły się od 2006 r. Naukowcy z Kolegium Uniwersyteckiego w Londynie opracowali algorytm służący do przewidywania ryzyka zachorowania na tę chorobę. Dane pochodzące od 80 tys. ludzi z całego świata posłużyły do identyfikacji wśród osób zakażonych tych najbardziej zagrożonych gruźlicą płuc w aktywnej postaci (zanim dojdzie do zachorowania). Algorytm szacuje ryzyko zachorowania na podstawie licznych czynników, w tym wieku człowieka, stopnia narażenia na kontakty z osobami chorymi i stanu układu odpornościowego.

Gynadromorf oraz ryby Sympterichthys unipennis

W Pensylwanii w Stanach Zjednoczonych znaleziono łuszcza strojnego, ptaka z rodziny kardynałów, który został zidentyfikowany jako gynandromorfczyli organizm mający jednocześnie męskie i żeńskie cechy płciowe. Ptak ma męskie ubarwienie po prawej stronie ciała, a żeńskie – po lewej. W ramach badań prowadzonych przez Powdermill Avian Research Center odnotowano mniej niż 10 takich dwustronnych gynandromorfów podczas 64 lat obrączkowania ptaków.

Badacze z Parku Narodowego Galapagos oraz Fundacji Karola Darwina odnotowali rekordowy wzrost liczby pingwinów oraz kormoranów nielotnych na wyspach Galapagos. Jest to prawdopodobnie związane z mniejszym ruchem turystycznym i występowaniem anomalii pogodowej zwanej La Niña, dzięki której ptaki mają więcej pożywienia. Liczba kormoranów jest najwyższa od rozpoczęcia pomiarów w 1977 r. (2220 osobników), a liczba pingwinów – najwyższa od 2006 r. (1940 osobników).

Sympterichthys unipennis to pierwszy gatunek ryb morskich kostnoszkieletowych, który wyginął w czasach współczesnych. Ostatnio jego przedstawiciele byli widziani ponad 200 lat temu. Naukowcy potrzebowali jednak kilkudziesięcioletnich badań środowiska morskiego południowej Australii, aby uznać gatunek za wymarły. Zmniejszające się zasoby przegrzebków i ostryg, zanieczyszczenia przemysłowe, wzrost temperatury wody morskiej i zmiany klimatyczne to najbardziej prawdopodobne przyczyny wyginięcia Sympterichthys unipennis. Według naukowców wiele innych gatunków ryb morskich również mogło wyginąć bez wiedzy człowieka – różnorodność biologiczna mórz jest ogromna, a jej badanie – trudniejsze niż obserwacja życia na lądzie.

Walka z terroryzmem w USA, Afryce i Afganistanie

Ugrupowania związane ze skrajną prawicą odpowiadają za większość ataków terrorystycznych w Stanach Zjednoczonych w 2020 r. Od stycznia do sierpnia br. grupy te brały udział w 41 z 61 spisków i ataków terrorystycznych (67% wszystkich). Ugrupowania reprezentujące skrajną lewicę – w tym anarchiści i organizacje antyfaszystowskie – były odpowiedzialne za 12 spisków i ataków terrorystycznych w 2020 r. (20% wszystkich).

Armia USA wspiera za pomocą dronów i samolotów talibów walczących z IS w prowincji Kunar w Afganistanie, a jednocześnie przeprowadza naloty na pozycje talibów w innych afgańskich prowincjach. Wykorzystując wiadomości wywiadu, żołnierze amerykańscy planują naloty tam, gdzie są one najbardziej przydatne talibskim jednostkom, które chętnie korzystają z pomocy. To nieformalne zbliżenie z talibami stawia armię amerykańską w szczególnym położeniu – talibowie walczą z IS, a zarazem pozostają w sojuszu z Al-Kaidą, która jest wrogiem USA. W październiku br. afgańskie siły bezpieczeństwa zabiły zastępcę przywódcy Al-Kaidy Abu Muhsina al-Masriego, który był oskarżony przez władze USA o przestępstwa terrorystyczne.

W 2020 r. nastąpił w Afryce gwałtowny wzrost liczby ataków terrorystycznych przeprowadzonych przez grupy ekstremistyczne powiązane z IS lub Al-Kaidą. Niecałe dwa lata po upadku samozwańczego kalifatu w Syrii i Iraku IS próbuje odbudować pozycję w Afryce – jego oddziały zanotowały wyraźny wzrost kontrolowanego terytorium, liczby rekrutów i siły ognia, jak podaje Centrum Zwalczania Terroryzmu w West Point. IS jest szczególnie silne w Afryce Zachodniej – w Mali, Nigrze i Burkina Faso.

Kosmiczne śmieci i ciepło z centrów danych

Około 40% pobieranej przez centra danych energii elektrycznej pochłania chłodzenie pracujących tam komputerów. Wytwarzane w ten sposób ciepło może być wykorzystywane do ogrzewania firm i mieszkań. W 2010 r. 1000 mieszkań w Helsinkach zostało podłączonych do sieci ciepłowniczej zasilanej ciepłem powstającym w tamtejszym centrum danych, a paryskie serwery komputerowe zaczęły ogrzewać pobliskie arboretum. Zakończono budowę instalacji w Odense w Danii, która będzie ogrzewać 6900 domów przy użyciu ciepłej wody pochodzącej z farmy serwerów Facebooka.

Firma TerraCycle zajmuje się recyklingiem odpadów, które nie są łatwe w utylizacji. Oferuje ona programy recyklingu, finansowane przez światowe marki, producentów i sprzedawców detalicznych, aby umożliwić klientom zbieranie i ponowne wykorzystanie odpadów. Od momentu powstania TerraCycle szybko stała się światowym liderem w dziedzinie recyklingu. Do tej pory ponad 202 mln ludzi w 21 krajach zebrało miliardy odpadów oraz 44 mln dol. na cele charytatywne.

Od 1957 r. wystrzelono z Ziemi 9600 satelitów. Według Europejskiej Agencji Kosmicznej obecnie krąży wokół naszej planety ok. 34 tys. fragmentów większych niż 10 cm i ponad 128 mln obiektów mniejszych niż 10 cm, które pochodzą ze starych, zużytych satelitów. Agencje kosmiczne proponują przechwytywanie tych odpadów za pomocą specjalnych harpunów, sieci lub ramion robotycznych. Celem jest sprowadzenie ich z powrotem na Ziemię w jednym kawałku lub przybliżenie do atmosfery ziemskiej, gdzie dojdzie do ich samozniszczenia.

Najstarsze piłki świata i walka z dopingiem

Najstarsze piłki do gry w Europie i Azji zostały wykonane 3 tys. lat temu. Trzy kulki o średnicy ponad 7,5 cm znaleziono w grobowcach na pustyniach północno-zachodnich Chin. Piłki są owinięte w niewyprawioną skórę i wypchane skórzanymi paskami oraz włosami. Najstarszymi znalezionymi przez archeologów piłkami na świecie są natomiast mająca 4,5 tys. lat lniana piłka z grobowca dziecka w Egipcie oraz gumowe kule sprzed 3,6 tys. lat znalezione w Ameryce Środkowej.

Według analizy przeprowadzonej przez firmę Gain Line Analytics zachowanie długoterminowej stabilności zespołu sportowego jest kluczowe dla osiągnięcia sukcesu. Zależy on od poziomu znajomości między graczami i od tego, jak długo „docierały się” różne składniki wpływające na sukces zespołu. Gain Line Analytics, która przetwarza obecnie ponad 2 tys. danych z jednego meczu, przeanalizowała dziewięć dyscyplin sportowych na przestrzeni ostatnich 30 lat. Nie znaleziono statystycznych dowodów na to, że jakikolwiek trener może być lepszy od innych oraz że jego podejście psychologiczne ma istotne znaczenie. Spójność zespołu w 40% przyczynia się do sukcesu drużyny, a rola trenera – w 2%.

Pandemia koronawirusa bardzo utrudniła pobieranie próbek krwi i moczu do badań antydopingowych. Rok 2020 stał się więc idealną okazją dla tych, którzy chcą oszukiwać w sporcie. W ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy 2019 r. organizacje antydopingowe zebrały ponad 231 tys. próbek krwi i moczu od sportowców. W tym samym okresie w 2020 r. organizacje antydopingowe zebrały ok. 111 tys. próbek, aby poddać sportowców testom na obecność środków poprawiających kondycję fizyczną.

Nowoczesne protesty i technologia przeciw policji

Uczestnicy protestów w Tajlandii wzorują się na taktyce, jaką wypracowali demonstranci w Hongkongu w 2019 r. Tajlandczycy korzystają z hongkońskich internetowych przewodników dotyczących manifestacji oraz aplikacji Telegram do porozumiewania się między sobą i organizowania kolejnych demonstracji przeciwko rządowi i monarchii. Działają nieprzewidywalnie, są pozbawieni przywódców i stosują tzw. strategię wody – gromadzą się szybko w różnych miejscach jak „swobodnie przepływający płyn”.

Demonstrujący zakładają na siebie i noszą w plecakach niezbędne wyposażenie: gogle i kaski, które chronią m.in. przed gumowymi kulami i gruzem, maski przeciwgazowe, okrycia twarzy przeciw technologiom identyfikacyjnym, butelki z wodą, ochraniacze na łokcie i kolana oraz parasole osłaniające przed gazem łzawiącym. Drobne pieniądze są przydatne bardziej niż karty kredytowe, ponieważ te ostatnie mogą być śledzone przez elektroniczne bramki biletowe w metrze.

Aktywiści na całym świecie opracowują narzędzia oparte na technologii rozpoznawania twarzy, które pomagają zidentyfikować funkcjonariuszy policji oraz innych służb bezpieczeństwa w przypadkach ich niewłaściwego postępowania. Takie inicjatywy podjęto m.in. w Stanach Zjednoczonych i Hongkongu – wykorzystano zdjęcia policjantów dostępne w internecie. Białoruski technolog opracował program umożliwiający cyfrowe zdejmowanie masek zakrywających twarze policjantów. Aktywiści twierdzą, że tworzenie narzędzi do rozpoznawania twarzy nie sprawia obecnie trudności dzięki gotowemu oprogramowaniu, które zostało udostępnione w ostatnich latach.

Zielony Greensburg i największa farma słoneczna świata

W 2007 r. tornado zniszczyło 95% budynków w miejscowości Greensburg w amerykańskim stanie Kansas. Po odbudowie powstało miasteczko o zerowej emisji dwutlenku węgla. 100% energii elektrycznej zużywanej przez mieszkańców pochodzi bowiem z niewielkiej farmy wiatrowej. Systemy ogrzewania i chłodzenia mieszkań oparte są na geotermii. Wszystkie budynki są energooszczędne, a do oświetlenia ulic używa się żarówek LED. Deszczówka jest zbierana i służy do nawadniania. Dzięki specjalnie opracowanym mało spuszczającym toaletom oszczędza się tysiące litrów wody. Mała architektura została zaprojektowana tak, aby zachować odporność na suszę. Przy odbudowie miasteczka wykorzystano materiały pochodzące z recyklingu.

W cieśninie East River w Nowym Jorku zostaną zamontowane pod wodą trzy niewielkie turbiny, które będą wykorzystywać pływy morskie do produkcji energii elektrycznej. Jak dotąd podczas realizacji podobnych projektów występowały problemy techniczne, a koszty przedsięwzięć były wysokie. W turbinach znajdują się pięciometrowe wirniki o mocy 35 kW każdy. To około czterech razy więcej niż w typowym amerykańskim systemie solarnym zamontowanym na dachu budynku mieszkalnego.

Na obszarze 12 tys. ha w Newcastle Waters, w Terytorium Północnym w Australii, ma powstać największa farma słoneczna na świecie o mocy 10 GW i wartości 20 mld dol. Dwie trzecie wyprodukowanej tam energii elektrycznej trafi do Singapuru dzięki kablom wysokiego napięcia położonym na dnie oceanicznym. Australia planuje zostać światowym liderem w eksporcie czystej energii dzięki wykorzystaniu odludnych terenów, częstych i silnych wiatrów oraz obfitości energii słonecznej służącej do produkcji wodoru i amoniaku.