Brief #119 - okładka

Przyczyna zagłady dinozaurów i megafauna Australii

Asteroida, która była przyczyną zagłady dinozaurów 66 mln lat temu, uderzyła w Ziemię pod bardzo niebezpiecznym kątem 60 stopni, co maksymalnie zwiększyło ilość gazów i cząstek, zmieniających klimat na Ziemi, w górnych warstwach atmosfery. Spowodowało to tzw. zimę nuklearną, która przyczyniła się do wyginięcia dinozaurów i 75% życia na Ziemi. Naukowcy wykonali kombinację symulacji uderzenia i danych geofizycznych z miejsca uderzenia, krateru Chicxulub w Meksyku, aby po raz pierwszy odtworzyć zdarzenie w technologii 3D.

Potężne wombaty i krokodyle, kangury o wysokości trzech metrów oraz sześciometrowe goanny [z rodziny waranowatych] należały do megafauny, która zamieszkiwała Queensland między 40 000 a 60 000 lat temu. Gatunki te towarzyszyły pierwszym ludziom, jednak z czasem wyginęły. Początkowo naukowcy uważali, że przedstawiciele australijskiej megafauny zginęli w wyniku urządzanych przez ludzi polowań, jednak ostatnie dowody wskazują na to, że przyczyniły się do tego zmiany klimatu i środowiska. Jeziora i rzeki w Australii wyschły, wzrosła częstotliwość pożarów i pogorszyły się warunki wegetacji roślin.

Naukowcy przypuszczają, że żyjący w późnej jurze allozaur mógł być kanibalem zjadającym inne dinozaury swojego gatunku. Świadczą o tym znaleziska z kamieniołomu Mygatt-Moore w Kolorado, w Stanach Zjednoczonych. Badacze uważają również, że kanibalami były tyranozaur i mażungazaur.

Spory o granice w Azji i Afryce

Żołnierze Korei Północnej i Południowej naruszyli zawieszenie broni w strefie zdemilitaryzowanej między tymi państwami podczas wymiany ognia 3 maja 2020 r. twierdzą pracownicy Organizacji Narodów Zjednoczonych. To pierwszy taki przypadek od dwóch lat. Koreańska Strefa Zdemilitaryzowana, powstała po wojnie koreańskiej z lat 1950–53, jest de facto granicą państwową między Koreą Północną a Koreą Południową.

Indie i Chiny oskarżają się o wywoływanie starć na granicy mającej ponad 3,5 tys. km. Indyjska armia twierdzi, że w pierwszym tygodniu maja br. doszło do bójek w rejonie jeziora Banggong Co i przejścia granicznego Nathu La w stanie Sikkim. W obu potyczkach bez użycia broni palnej miało zostać rannych ponad 100 żołnierzy chińskich i hinduskich. Według Chin oddziały indyjskie wkroczyły na ich terytorium. Armie obu państw wzmacniają swoją obecność wzdłuż tzw. Line of Actual Control (LAC) oddzielającej wojska Indii oraz Chin.

Droga do przełęczy Lipulekh jest powodem sporu między Indiami a Nepalem, którego władze twierdzą, że 17 km trasy przebiega przez terytorium nepalskie w Himalajach. Rząd premiera Nepalu Khadgy Prasada Sharmy Oliego przygotował nową mapę kraju, która sporne terytoria (Kalapani, Lipulekh i Limpiyadhura) pokazuje w granicach Nepalu, co pogłębiło nieporozumienia z Indiami. Natomiast wydana przez rząd indyjski w listopadzie 2019 r. mapa traktuje Kalapani jako terytorium należące do Indii. „Sedno sporu leży w różnych interpretacjach kartograficznych dotyczących górnego biegu rzeki Sharda [inna nazwa rzeki to Kali]” – tłumaczy Akhilesh Upadhyay z Institute for Integrated Development Studies (IIDS) w Katmandu.

Przy granicy Sudanu z Etiopią doszło do ataku przeprowadzonego prawdopodobnie przez etiopskich rebeliantów, w wyniku którego zginął sudański oficer, a siedmiu żołnierzy zostało rannych. Incydent miał miejsce w obozie w Al-Kadarif. Sudan i Etiopia prowadzą rozmowy na temat wytyczenia granicy między tymi państwami. Według generała Amera Mohameda al-Hassana, rzecznika armii Sudanu, najnowsze ataki przeprowadzane na terytorium Sudanu przez armię etiopską i grupy zbrojne naruszają wcześniejsze porozumienia między władzami państw i grożą wybuchem wojny.

Skutki pandemii a nierówność płciowa

Według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) kobiety stanowią 70% pracowników opieki zdrowotnej i aż 95% pracowników opieki długoterminowej na świecie. Jednocześnie np. w Wielkiej Brytanii wynagrodzenie pielęgniarek wzrosło o 5% w latach 2010–2017, a inflacja wzrosła w tym czasie o ok. 15%. Kobiety to większość pracowników tych gałęzi gospodarki, które zostały najmocniej dotknięte pandemią COVID-19: turystyki i handlu detalicznego. W kwietniu br. panie stanowiły 55% osób w Stanach Zjednoczonych, które straciły pracę.

Kobiety zarabiają więcej niż ich partnerzy w prawie 25% gospodarstw domowych – podaje brytyjski Office for National Statistics (ONS). W 2004 r. odsetek takich gospodarstw wynosił 19,8%. Za 62 lata w połowie gospodarstw domowych kobiety będą zarabiać więcej niż mężczyźni. Jednak obecne trendy mogą zostać zahamowane przez sytuację ekonomiczną związaną z pandemią. Kobiety posiadające dzieci są o 47% bardziej niż ojcowie narażone na utratę lub odejście z pracy od czasu wprowadzenia ograniczeń związanych z COVID-19 oraz o 14% częściej niż mężczyźni idą na przymusowy urlop.

Według brytyjskiego Institute for Fiscal Studies kobiety częściej przestają pracować zarobkowo od czasu wprowadzenia zasad izolacji społecznej. A jeśli  pracują, to z reguły mniej niż ich partnerzy, natomiast więcej czasu poświęcają opiece nad dziećmi. Różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn wśród wszystkich pracowników wyniosła 17,3% w 2019 r., systematycznie zmniejszając się z ok. 27% w 1997 r., według Office for National Statistics. Natomiast wśród brytyjskich pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin w wieku poniżej 40 lat różnica w zarobkach między płciami była w 2019 r. prawie niewidoczna.

Inteligentne kakadu białookie i jedna z najdłuższych zarejestrowanych migracji ptaka lądowego

Dzikie kakadu białookie są tak samo inteligentne, jak te wychowane w laboratorium, chociaż wcześniej naukowcy zakładali, że spędzanie czasu z ludźmi może podnieść poziom inteligencji zwierząt. Dzikie ptaki były tak samo bystre, jak ptaki przebywające w niewoli, jednak o wiele mniej zainteresowane braniem udziału w eksperymentach. Naukowcy sprawdzali kreatywność kakadu białookich, z reguły definiowaną jako zdolność do wymyślania nowych sposobów rozwiązywania problemów. Wcześniej badacze obserwowali ptaki m.in. podczas tworzenia przez nie narzędzi i dopasowywania do siebie różnych kształtów. Odkryli, że ptakom wystarczyła jedna obserwacja rozwiązania danego problemu przez inne kakadu, aby nauczyć się powtarzać tę czynność.

Zasady izolacji społecznej i ograniczenia w przemieszczaniu się ludzi wynikające z pandemii spowodowały rozwój ptasiego życia w Katarze, gdzie mieszka co najmniej 200 gatunków ptaków. Sprzyjające warunki służą m.in. tysiącom kormoranów, flamingom i czaplom. W wodach pojawiło się więcej ryb, żółwi i rekinów wielorybich.

W Cape Cod w Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy od 115 lat znaleziono gniazdo bielika amerykańskiego. W stanie Massachusetts zlokalizowano już ponad 70 gniazd tych ptaków. Liczba bielików stale rośnie, co wiąże się z walką o gniazda i terytoria. Ptaki rywalizują między sobą oraz np. z rybołowami. Pod koniec XX w. bielik amerykański był w Massachusetts zagrożony wyginięciem, podobnie jak w pozostałych stanach USA.

Naukowcy monitorowali wędrówkę kukułki pospolitej, która przeleciała ok. 12 000 km z Zambii do lęgowiska w Mongolii. Ptak podróżował ze średnią prędkością 60 km/h nad 16 krajami i Oceanem Spokojnym. To jedna z najdłuższych zarejestrowanych migracji ptaka lądowego.

Wpływ pandemii na przestrzeganie praw dzieci

Pandemia koronawirusa będzie mieć „katastrofalny” wpływ na przestrzeganie praw dzieci na świecie. Małoletni są zagrożeni skrajną biedą, przemocą domową, pracą przymusową, małżeństwami z dorosłymi i rekrutacją do grup zbrojnych i przestępczych – ostrzega holenderska organizacja pozarządowa KidsRights Foundation. Rządy, skoncentrowane na walce z COVID-19, nie będą mieć pieniędzy na opiekę zdrowotną i edukację młodych osób. Ponadto kampanie szczepień zostały zawieszone, co zwiększa ryzyko śmierci niemowląt, a setki milionów dzieci korzystających ze szkolnych posiłków pozostały bez gwarantowanego pożywienia z powodu zamknięcia szkół.

KidsRights Foundation opublikowała również doroczny ranking przestrzegania praw dziecka w 182 krajach świata. Nie jest to ranking państw, w których dzieciom żyje się najlepiej, tylko stosowanych praw na rzecz ochrony dzieci w zależności od możliwości państw. Najlepszy wynik drugi rok z rzędu uzyskała Islandia. Kolejne miejsca zajęły: Szwajcaria, Finlandia i Szwecja. Na 169. miejscu jest Wielka Brytania, za krajami takimi jak Sudan, Irak, Arabia Saudyjska i Jemen. Prawa dzieci są najsłabiej przestrzegane w Czadzie, Afganistanie i Sierra Leone.

Według raportu organizacji charytatywnej Street Child ponad 50% dzieci w 13 badanych krajach w Afryce i Azji nie może uczestniczyć w żadnej formie nauki w związku z pandemią. Wiele krajów zdecydowało się na wprowadzenie systemu nauki online, jednak zwiększyło to różnicę w edukacji między bogatymi a biednymi. Na przykład w Indiach tylko ok. jedna trzecia uczniów ma dostęp do treści online.

Metropolitan Police Service spodziewa się wzrostu liczby spraw związanych z nadużyciami i wykorzystywaniem seksualnym dzieci w internecie w związku z intensywnym korzystaniem z sieci podczas pandemii. W ciągu pierwszych czterech tygodni od wprowadzenia zasad izolacji społecznej w Wielkiej Brytanii specjalna jednostka policji aresztowała w Londynie 45 podejrzanych o wykorzystywanie seksualne dzieci w internecie i uchroniła prawie setkę dzieci.

USA i UE ograniczają spalanie węgla kamiennego

Stany Zjednoczone rezygnują z węgla kamiennego – paliwo to jest coraz mniej konkurencyjne z powodu niższych cen gazu ziemnego i energii odnawialnej. W 2020 r. ogłoszono, że w najbliższych 11 latach zostanie zamkniętych 13 elektrowni węglowych, w tym Coal Creek Station w Dakocie Północnej (109 mln t CO₂ wyemitowanych w latach 20092019). Dwie kolejne elektrownie węglowe zostaną przekształcone w zakłady zasilane gazem ziemnym. Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) szacuje, że emisje dwutlenku węgla ze spalania węgla spadły o 14,6% w 2019 r., przyczyniając się do spadku o 2,8% całkowitych emisji związanych z wykorzystaniem energii.

 Cody Two Bears, rdzenny Amerykanin z plemienia Dakota, uruchomił w rezerwacie Standing Rock pierwszą w Dakocie Północnej 300-kilowatową farmę fotowoltaiczną, zbudowaną z 1100 paneli słonecznych. To ponad 50% całej infrastruktury fotowoltaicznej w tym stanie. Tylko 7% energii elektrycznej w Dakocie Północnej pochodzi ze źródeł odnawialnych, głównie z farm wiatrowych. Energia elektryczna wytwarzana przez farmę zasila lokalną siłownię, centrum młodzieży i dom weterana w miejscowości Cannon Ball.

 Według danych Europejskiej Agencji Środowiska emisje gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej spadły w 2018 r. o 2,1% w porównaniu z 2017 r. i o 23% w porównaniu z 1990 r. w związku z odchodzeniem od węgla na rzecz energii ze źródeł odnawialnych. Emisje dwutlenku węgla z transportu przestały rosnąć w 2018 r., po wzroście w poprzednich czterech latach.

Sytuacja wewnętrzna w Libii

Przez ostatni rok libijski dowódca wojskowy Chalifa Haftar i jego Libijska Armia Narodowa (LNA) próbowali zdobyć Trypolis i władzę w całym kraju, mając wsparcie m.in. Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Egiptu i Rosji, oraz rywalizowali z uznawanym na arenie międzynarodowej Rządem Jedności Narodowej (GNA) z siedzibą w Trypolisie. Ten rozpoczął udaną kontrofensywę, wspierany przez Turcję, Katar oraz bojówki z Az-Zintan i Misraty, odzyskując kilka kluczowych miast przy granicy z Tunezją i strategiczną bazę lotniczą al-Watiya na południowy zachód od Trypolisu. Analitycy twierdzą, że Haftarowi coraz trudniej jest zapewnić jedność własnego obozu. Plan na zakończenie wojny domowej w Libii ma Akila Salih Isa, przewodniczący libijskiego parlamentu z siedzibą w Tobruku. Polega on m.in. na wznowieniu rozmów pokojowych i utworzeniu nowego rządu jedności narodowej.

GNA otrzymał wsparcie tureckich dronów, dzięki którym zdobył przewagę w powietrzu, uderzył w wojska lądowe przeciwnika i jego linie zaopatrzenia. Natomiast armia Haftara korzysta z pomocy rosyjskich samolotów wojskowych, broni i najemników z Grupy Wagnera. Najnowsza dostawa 14 myśliwców MiG 29 i Su-24 dla LNA może znów odwrócić losy wojny domowej w Libii. Eksperci ostrzegają, że konflikt między mieszkańcami miast a plemionami z prowincji, islamistami a świeckimi, zwolennikami rewolucji a lojalistami starego reżimu oraz regionalnymi graczami gotowymi podzielić kraj dla własnych interesów politycznych i gospodarczych, może przekształcić się w niekończącą się wojnę prowadzoną przez obce państwa, jak ma to miejsce w Syrii.

Nowoczesna technologia, roboty i sztuczna inteligencja

Drony zapewniają dostawy testów i środków ochrony indywidualnej na wyspę Mull w archipelagu Hebrydów Wewnętrznych, podobnie jak na wiele innych z prawie 90 zamieszkanych szkockich wysp. Samoloty bezzałogowe są również wykorzystywane do wysyłania testów na obecność koronawirusa do pacjentów i z powrotem do 2,5 tys. szpitali i ośrodków zdrowia na obszarach wiejskich w Rwandzie i Ghanie. Amerykański bank inwestycyjny Goldman Sachs Group, Inc. uważa, że ​​rynek dronów może być wart 100 mld dol., jeżeli rządy na całym świecie pozwolą na ich szerokie zastosowanie.

LISA (Live Intelligent Service Assistant) to robot, który pomaga klientom w galerii handlowej w Bangkoku znaleźć potrzebne artykuły. RoC (Robot of Care) skanuje temperaturę ciała kupujących, a PP przekazuje istotne informacje zdrowotne. K9 natomiast przemierza centrum handlowe wyposażony w płyn do dezynfekcji dłoni. Roboty dbają w ten sposób o środki bezpieczeństwa po częściowym zniesieniu restrykcji związanych z pandemią COVID-19 w Tajlandii.

Microsoft postanowił zwolnić kilkudziesięciu dziennikarzy, aby zastąpić ich robotami, które, korzystając ze sztucznej inteligencji, będą wybierać, edytować i kontrolować zawartość wiadomości na potrzeby stron głównych witryny MSN i przeglądarki Microsoft Edge.

Sztuczna inteligencja sprawia, że maszyny są bardziej kreatywne, jednak nie można nazwać ich prawdziwymi artystami. AI pomaga, za pomocą korzystania z algorytmów i uczenia maszynowego, odkryć potencjalnie podobne wpływy wśród dzieł z różnych okresów oraz odróżnić obrazy autentyczne od kopii. Maszyny prawie całkowicie same potrafią tworzyć nowe obrazy oraz komponować muzykę. Jednak podstawą sztuki jest interakcja między artystą a odbiorcą, komunikacja między ludźmi, która nie występuje, gdy twórcą jest maszyna.