Brief #122 - okładka

Zielona Europa

Dania ma zamiar zmniejszyć swój ślad węglowy o 70% do 2030 r., spalać mniej śmieci oraz przyjmować mniej odpadów z innych krajów. W związku z tym duński parlament zmniejszył moc w spalarniach odpadów o 30%. W 2016 r. Dania sprowadziła ok. 364 tys. t śmieci z całej Europy. Według Ministerstwa Klimatu w Danii powstaje obecnie więcej śmieci w przeliczeniu na jednego mieszkańca niż w jakimkolwiek innym kraju europejskim.

Norwegia planuje zaostrzyć przepisy dotyczące budowy turbin wiatrowych na lądzie z powodu protestów mieszkańców. Proponowane zmiany to skrócenie czasu ważności pozwoleń na budowę, ograniczenie wysokości turbin i nowe wymagania dotyczące hałasu. Ponadto projekt musi uzyskać lokalną akceptację. Odległość między domem a turbiną nie może być mniejsza niż czterokrotność wysokości turbiny.

W czerwcu 2020 r. Niemcy przeznaczyły 130 mld euro na wyjście z kryzysu gospodarczego związanego z COVID-19. Ok. 30% tej sumy zostało przekazane na działania ograniczające emisje gazów cieplarnianych, np. na niskoemisyjną produkcję wodoru (9 mld euro) i samochodów elektrycznych (5,6 mld euro).

Wielka Brytania ustanowiła swój nowy rekord korzystania z energii elektrycznej, która nie została wyprodukowana z węgla. Całkowity okres korzystania z energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych, gazu i energii jądrowej trwał 67 dni, 22 godz. i 55 min. Brytyjski rząd dąży do całkowitego wyeliminowania węgla do 2024 r. W 2019 r. stanowił on 2,1% całkowitego miksu energetycznego w Wielkiej Brytanii.

Powstanie mowy i tajemnice mózgu

Naukowcy zidentyfikowali neurony w podwzgórzu myszy, które wywołują u zwierząt głęboki sen podobny do hibernacji. Myszy wchodzą w torpor, stan trwający kilka godzin, aby oszczędzać energię, gdy brakuje żywności. Ewentualna obecność neuronów powodujących stan hipotermiczny u ludzi będzie przydatna z medycznego punktu widzenia umożliwi ochronę mózgu przed udarem i chorobami neurodegeneracyjnymi oraz serca przed zawałem.

Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii odkrył, że szybka seria rytmicznego otwierania i zamykania ust przez szympansy zwanego „mlaskaniem” albo „uderzaniem warg o siebie” odbywa się w tym samym rytmie co ludzka mowa. W ten sposób szympansy emitują sygnały i komunikują się ze sobą podczas wzajemnej pielęgnacji futer. Zjawisko to zostało już zaobserwowane u innych małp, jednak nigdy wcześniej u tak blisko spokrewnionych z człowiekiem. Obserwacja wskazuje na powstanie ludzkiej mowy prawdopodobnie z mimiki twarzy, a nie z wokalizacji.

Mózg interpretuje zapach jak nuty piosenki – ważne jest nie tylko to, które receptory znajdujące się w błonie komórkowej neuronów receptorowych węchu zostają aktywowane, ale także w jakiej kolejności i w jakim czasie zachodzi proces ich aktywacji. Ponadto najwcześniej aktywowane neurony spełniają kluczową rolę w rozpoznaniu zapachu. Nieodpowiedni czas lub kolejność aktywowania się receptorów węchu może powodować pomyłkę w rozpoznaniu zapachu.

Izolacja, utrata pracy i strach przed zachorowaniem na COVID-19 to tylko niektóre z czynników wpływających na zdrowie psychiczne podczas pandemii. Mózg człowieka nie jest przygotowany na odczuwanie nieustannego napięcia związanego ze stanem zagrożenia i dlatego człowiek reaguje na stan pandemii zrywami: raz adaptuje się do nowych warunków, zachowuje optymizm i jest kreatywny, a następnie jest przestraszony i nie dostrzega końca kryzysu. Stres powoduje wyższe ciśnienie krwi i gorszą koncentrację, a izolacja społeczna pogłębia zaburzenia zdrowia psychicznego.

Molestowanie seksualne dzieci

We francuskim Kościele katolickim co najmniej 3 tys. dzieci zostało wykorzystanych seksualnie od lat 50. XX w. (średnio 40 przypadków rocznie przez 70 lat) – ustaliła Niezależna Komisja ds. Wykorzystywania Seksualnego w Kościele (CIASE). Pracownicy infolinii dla ofiar molestowania seksualnego odebrali ponad 5 tys. połączeń telefonicznych. Urzędnicy Komisji uważają, że ofiar jest znacznie więcej. Ok. 1500 duchownych i urzędników kościelnych dopuściło się nadużyć wobec dzieci.

Z najnowszego raportu ws. molestowania seksualnego dzieci w Wielkiej Brytanii wynika, że w niektórych przypadkach trenerzy i instruktorzy sportu wykorzystują najmłodszych, szczególnie w sportach polegających na kontakcie fizycznym. W ramach Truth Project w latach 20162020 zgłosiło się 3939 ofiar przemocy seksualnej. 64 z nich było wykorzystywanych seksualnie w środowisku sportowym. 58 z 64 ofiar zgłosiło wykorzystywanie seksualne przez trenera sportowego lub wolontariusza w organizacji sportowej. We wszystkich tych przypadkach sprawcami byli dorośli mężczyźni.

Według najnowszych badań naukowców z Uniwersytetu Wschodniej Anglii tak zwani łowcy pedofilów zagrażają postępowaniu karnemu i przyczyniają się do niepowodzeń w wykrywaniu sprawców molestowania seksualnego dzieci. Łowcy pedofilów stosują strategie, które omijają zabezpieczenia, jakie muszą stosować organy ścigania. Na przykład sami udają potencjalne ofiary w internecie i filmują spotkania z potencjalnymi sprawcami. Często zgłaszają domniemane przestępstwo policji, ale po opublikowaniu materiału ze spotkania w kanałach społecznościowych, gdzie dochodzi do ataków na domniemanych sprawców czynów pedofilskich oraz ich rodziny. Wpływa to negatywnie na prawo oskarżonego do sprawiedliwego procesu. Niektóre posądzane o pedofilię osoby popełniły samobójstwo.

Sposoby na powstrzymanie masowego wymierania roślin i zwierząt

Miejsca, które są bardziej odporne na skutki zmian klimatu, takie jak pożary, susze i plagi owadów, oraz na ingerencję rolnictwa, odgrywają coraz większą rolę w ratowaniu gatunków przed wyginięciem. To naturalne łodzie ratunkowe zachowujące bioróżnorodność i charakteryzujące się bliskością zbiorników wodnych rzek, jezior i strumieni oraz odpowiednim nachyleniem stoków. Na przykład w starych lasach Wybrzeża Północno-Zachodniego (część pacyficznego wybrzeża Ameryki Północnej) znalazł ostoję m.in. puszczyk stokowy, podgatunek puszczyka plamistego.

Zmiany klimatu i utrata siedlisk to dwa wielkie zagrożenia dla zwierząt i roślin. Jednak według najnowszych badań ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, w celu utrzymania wzrostu globalnych średnich temperatur na poziomie poniżej 2°C ponad poziom przedindustrialny, i zwiększenie powierzchni chronionych obszarów tropikalnych do 30% mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo wyginięcia gatunków o ponad 50%. Obecnie chronionych jest 17% obszarów tropikalnych.

Slothbot, czyli robot-leniwiec wydrukowany w technologii 3D, znajdzie zastosowanie w ochronie najbardziej zagrożonych gatunków w Atlanta Botanical Garden w Stanach Zjednoczonych. Napędzany energią słoneczną robot porusza się powoli po 30-metrowym kablu rozciągniętym między dwoma drzewami, monitorując zwierzęta, rośliny i środowisko (temperaturę powietrza, warunki pogodowe i poziom dwutlenku węgla). Na większych obszarach Slothbot będzie mógł przenieść się na różne rozciągnięte między drzewami kable. Robot może być wykorzystywany również w rolnictwie do wykrywania chorób upraw, zmian wilgotności powietrza i obecności owadów.

Wpływ pandemii na lokalne społeczności i biznesy

Z krajów Ameryki Łacińskiej to w Ekwadorze jest najwyższa liczba ofiar śmiertelnych COVID-19 w przeliczeniu na milion mieszkańców. Jednak mieszkająca w górach społeczność tubylcza Cayambe wykorzystuje tradycję, więzi społeczne i zasady izolacji, aby powstrzymać rozwój COVID-19. Pojazdy i ludzie podlegają dezynfekcji w 132 specjalnych punktach kontrolnych. Wprowadzono godzinę policyjną i zakaz wstępu dla osób spoza społeczności (z kilkoma wyjątkami). Osoby, które nie stosują się do przepisów, wykonują za karę prace społeczne. Jak dotąd wśród liczącej 120 tys. członków społeczności Cayambe nie odnotowano ani jednego zgonu z powodu koronawirusa.

Władze Peru jako jedne z pierwszych w regionie wprowadziły zaostrzone zasady izolacji społecznej, ale ponad 5 mln ubogich Peruwiańczyków codziennie ryzykuje zdrowiem w związku z brakiem żywności i pieniędzy. Żeby zarobić na jedzenie, muszą sprzedawać, więc odwiedzają lokalne rynki, gdzie może dojść do szybkiej transmisji wirusa SARS-CoV-2. Tylko w stolicy kraju, Limie, pracy nie ma 2,3 mln ludzi.

Tanie towary importowane z Iranu i Turcji oraz ogólnoświatowy kryzys finansowy powodują spadek popytu na tradycyjne wyroby irackich rzemieślników, takie jak meble wykonane z liści drzew palmowych. Władzom coraz trudniej jest wspierać finansowo zakłady państwowe (np. produkujące ręcznie tkane dywany), których zadaniem jest dbałość o zachowanie dziedzictwa narodowego.

Pracownicy fabryk odzieżowych w Bangladeszu znaleźli się trudnej sytuacji życiowej podczas pandemii COVID-19, gdy ich zakłady pracy zostały zamknięte, a globalne marki anulowały zamówienia. Stracili pracę i nie mają środków do życia. Bangladesh Garment Manufacturers and Exporters Association (BGMEA) szacuje, że marki modowe anulowały zamówienia na ponad 3,7 mld dol., które już złożyły u dostawców, a aktualnych zamówień jest mniej o 80%. W maju br. ponad 25 tys. pracowników straciło pracę.

Trudna sytuacja kobiet na Bliskim Wschodzie, w Afryce i Europie

W 2019 r. w Republice Południowej Afryki, która walczy z przemocą na tle płciowym, zamordowano ponad 2,7 tys. kobiet. Przed wprowadzeniem zasad izolacji społecznej zgłaszano średnio 100 gwałtów dziennie. Według ekspertów skala zjawiska jest większa. W 2019 r. rząd przyznał dodatkowe fundusze na walkę z przemocą na tle seksualnym i pomoc jej ofiarom. Wprowadzenie zasad izolacji społecznej w związku z COVID-19 spowodowało nasilenie zjawiska przemocy domowej.

Niekorzystna sytuacja finansowa związana z kryzysem gospodarczym i zasadami izolacji społecznej zmusza mieszkanki Bliskiego Wschodu do sprzedaży swojego złota i biżuterii, ponieważ potrzebują pieniędzy na leki i jedzenie. Gdy w Libanie zamężna kobieta sprzedaje należące do niej złoto, oznacza to, że wszystkie inne możliwości zostały wyczerpane, a jej mąż zawiódł rodzinę. Podobnie jest w Iraku, gdzie istnieje zwyczaj, że mężczyzna powinien utrzymać rodzinę bez sprzedawania biżuterii należącej do żony. W obliczu kryzysu ekonomicznego kobiety sprzedają rodzinne złoto również w Syrii. Według muzułmańskiej tradycji obowiązującej w państwach arabskich złoto, które pan młody daje żonie w dniu ślubu, ma służyć jej jako zabezpieczenie na wypadek rozwodu lub śmierci małżonka.

W Szwajcarii kobiety zorganizowały marsz przeciwko przemocy domowej oraz różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn (kobiety zarabiają o ok. jedną piątą mniej od mężczyzn). Protest polegał m.in. na wspólnym, trwającym przez minutę krzyku o godz. 15.24 – od tej minuty każdego dnia szwajcarskie kobiety zaczynają pracę za darmo, biorąc pod uwagę różnicę w wynagrodzeniach między płciami.

Jaguary, lamparty perskie i nosorożce białe

Liczba jaguarów w południowo-zachodniej części Mata Atlântica [lasach na południowo-wschodnim, atlantyckim wybrzeżu Brazylii i Argentyny oraz w Paragwaju] mogła podwoić się od 2005 r., wynika z badań prowadzonych przez ekologów. 15 lat temu populację tych kotów szacowano na od 30 do 54 osobników. WWF uważa, że obecnie w monitorowanym regionie żyje od 84 do 125 jaguarów, a na całym obszarze Mata Atlântica – od 150 do 200 osobników.

Eksperci uważają, że przetrwało mniej niż 1200 lampartów perskich. Pola minowe (ok. 226 km kw.), które pozostały po wojnie irańsko-irackiej oraz działaniach armii irackiej wobec Kurdów, są jedną z ostatnich przeszkód powstrzymujących kłusowników i chroniących przed nielegalnym pozyskiwaniem drewna w irackim Kurdystanie. Wyrąb lasów powoduje utratę siedlisk tych dzikich kotów. W latach 1999–2018 prawie połowa tamtejszych lasów ponad 890 tys. ha została zniszczona, głównie w wyniku pozyskiwania drewna i pożarów lasów. W irackim Kurdystanie zagrożonych wyginięciem jest również 31 gatunków ptaków, w tym ścierwnik. Wyginęły już zwierzęta, takie jak lew azjatycki i daniel mezopotamski.

Rząd Botswany poinformował, że co najmniej 56 nosorożców białych zostało zabitych przez kłusowników w ciągu ostatnich dwóch lat. Rogi nosorożców są przemycane do Azji, gdzie uważa się, że leczą raka oraz inne choroby. Dlatego władze Botswany zdecydowały się na celowe usuwanie nosorożcom rogów piłami łańcuchowymi, aby uczynić zwierzęta bezwartościowymi dla kłusowników. Analitycy twierdzą, że liczba nosorożców w delcie Okawango, gdzie żyje prawie cała ich dzika populacja, zmalała znacząco.

Masowe groby w Sudanie, ludobójstwo w Rwandzie i terror rasowy w USA

W obozie wojskowym al-Eifalon, położonym na południowy-wschód od Chartumu w Sudanie, gdzie szkolono poborowych za czasów prezydenta Umara al-Baszira [19892019], odkryto masowy grób zawierający prawdopodobnie szczątki dziesiątek ciał poborowych, którzy w 1998 r. próbowali uciec ze służby. 55 poborowych uciekło wtedy z obozu, ponieważ chcieli spędzić z rodzinami muzułmańskie święto Id al-Adha. Władze Sudanu podały, że młodzi żołnierze utonęli podczas przeprawy łodzią przez Nil. Grupy opozycyjne oskarżyły wtedy rząd o zabicie ponad setki ludzi.

Ok. 96 tys. kobiet zostało skazanych za udział w ludobójstwie w Rwandzie, gdy między kwietniem a lipcem 1994 r. z rąk Hutu zginęło ok. 800 tys. Tutsi. Część z kobiet zabijała dzieci i dorosłych, inne namawiały mężczyzn do gwałtów i morderstw. Jedną z najważniejszych ról w zorganizowaniu ludobójstwa odegrała Pauline Nyiramasuhuko, była minister ds. rodziny i rozwoju kobiet. W 2011 r. Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy (ICTR) uznał ją za winną ludobójstwa. Jest pierwszą kobietą, która została skazana przez ICTR i pierwszą skazaną za gwałt jako zbrodnię przeciwko ludzkości.

Ponad 2 tys. Afroamerykanów, głównie w południowych stanach USA, zostało zamordowanych w wyniku samosądów w latach 1865–1877, w okresie Rekonstrukcji, czyli odbudowy Stanów Zjednoczonych po wojnie secesyjnej, jak udokumentowała organizacja non profit Equal Justice Initiative. To znacznie wyższy wskaźnik linczów niż w kolejnych dziesięcioleciach. Wojna secesyjna przyniosła Afroamerykanom zniesienie niewolnictwa, jednak biali atakowali ich próby normalnego życia i uczestnictwa w życiu politycznym. Przez następne 74 lata doszło w USA do ponad 4400 linczów na osobach czarnoskórych.