Brief #125 - okładka

Kobiety-liderki i feministyczny sposób prowadzenia polityki zagranicznej

W 2014 r. Szwecja przyjęła feministyczny sposób prowadzenia polityki zagranicznej kobiety i dziewczęta są w centrum niemal każdej decyzji dyplomatycznej podejmowanej przez rząd w celu wspierania równości płci na całym świecie. W ramach tej polityki stosuje się równouprawnienie kobiet na stanowiskach państwowych każdego szczebla oraz finansowe wsparcie dla pomocy zagranicznej na rzecz kobiet. Według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Szwecja jest jedynym krajem na świecie, który od 2018 r. przeznaczył prawie 90% swoich środków pomocowych dla organizacji zajmujących się równością płci (Stany Zjednoczone przeznaczyły 28%). Francja, Kanada i Meksyk również przyjęły lub ogłosiły zamiar przyjęcia feministycznej polityki zagranicznej.

Promowanie równości płci w miejscu pracy w państwach regionu Azji i Pacyfiku przyniesie im zysk w wysokości 4,5 bln dol. w najbliższej dekadzie, o ile zostanie przeprowadzone zgodnie z tempem wspierania równości płci w Singapurze w ciągu ostatnich 10 lat, który jest w tym aspekcie liderem w Azji. 4,5 bln dol. oznacza wzrost PKB w tych państwach o 12% do 2025 r. Największa równość płci w miejscu pracy w Azji występuje obecnie na Filipinach i w Wietnamie, a najmniejsza – w Pakistanie i Bangladeszu.

Afganki nieczęsto pracują na wyższych szczeblach władzy, a praca kobiet w popularnych zawodach, np. w policji, powoduje zniewagi i nadużycia pod ich adresem. W siłach policyjnych kobiety stanowią zaledwie 2,8% zatrudnionych, mimo kampanii państwowych zachęcających je do wstępowania w szeregi policji.

Członkinie Afghan Girls Robotics Team w Afganistanie zbudowały tani respirator w systemie open source na potrzeby służby zdrowia podczas pandemii. Urządzenie jest łatwe do przenoszenia, może działać dzięki bateriom przez 10 godz. i kosztuje ok. 700 dol.

Pokrywa lodowa i pożary w Arktyce oraz wyciek metanu na Antarktydzie

18 lipca br. powierzchnia pokrywy lodowej na Oceanie Arktycznym była o prawie 500 tys. km kw. (obszar wielkości Hiszpanii) mniejsza od najniższej z tego dnia z innych lat – podała Japońska Agencja Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA). 20 lipca br. zasięg lodu morskiego w Arktyce był o ok. 30% mniejszy (o 3 mln km kw.) niż średnia z lat 1979–1990 z tego dnia roku. Przyczynami są m.in. pożary lasów i fale upałów na Syberii, które trwają od stycznia br. Minimalna temperatura dla niektórych części Syberii miała wynieść pod koniec lipca powyżej 20°C. Region Arktyki ociepla się ok. trzy razy szybciej niż reszta Ziemi.

Według Greenpeace Rosja pożary na Syberii objęły w 2020 r. obszar 19 mln ha, w tym 10 mln ha lasów. Rosyjskie władze twierdzą, że spłonęło 1,2 mln ha lasów. Większość pożarów występuje w odległych rejonach dalekowschodniej Rosji i wschodniej Syberii. Lasy płoną z powodu uderzeń piorunów, zaprószenia ognia podczas biwaków i celowego wypalania dzikich terenów oraz resztek drewna pozostałych po wycince.

Naukowcy zaobserwowali pierwszy aktywny wyciek metanu z dna morskiego na Antarktydzie. Według badaczy ok. 25% światowych zasobów metanu uwięzionych pod dnem morskim znajduje się na Antarktydzie. Gaz może wyciekać, gdy podniesie się temperatura w oceanach. Globalne ocieplenie prawdopodobnie nie jest jednak przyczyną pierwszego zarejestrowanego wycieku, ponieważ Morze Rossa, gdzie go zauważono, nie zdążyło się jeszcze nagrzać. Naukowcy twierdzą, że drobnoustroje, które pochłaniają metan, rozmnożyły się w miejscu wycieku w niewielkich ilościach dopiero pięć lat później. Źródłem metanu w dnie morskim są prawdopodobnie przykryte pod osadami i liczące tysiące lat rozkładające się złoża glonów. Metan jest szczególnie silnym gazem cieplarnianym – w ciągu 20 lat kilogram metanu ogrzewa planetę 80 razy mocniej niż kilogram dwutlenku węgla.

Punkty zapalne: Armenia i Azerbejdżan, Turcja i Grecja, Chiny i Australia

Walki na granicy między Azerbejdżanem a Armenią, w których od 12 lipca br. zginęło kilkanaście osób, mogą pogłębić konflikt Rosji z Turcją. Azerbejdżan to muzułmański sojusznik Turcji, związany z nią etnicznie i językowo oraz zaopatrujący w gaz ziemny. Turcja wspiera Azerbejdżan dostawami broni i aspiruje do roli regionalnej potęgi geopolitycznej. Rosja z kolei wspiera Armenię i zaproponowała, że podejmie się roli mediatora w konflikcie. W latach 90. między Armenią a Azerbejdżanem rozpoczął się spór o region Górskiego Karabachu.

Rośnie napięcie między Turcją a Grecją w związku z tureckim planem wykonania odwiertów w pobliżu greckiej wyspy Mejisti (Kastelorizo), u południowego wybrzeża Turcji. Celem jest zbadanie tamtejszych zasobów gazu ziemnego i potencjalne ich wydobycie. Grecja stwierdziła, że ​​turecki ruch morski narusza jej suwerenność. Wiele greckich wysp na Morzu Egejskim i we wschodniej części Morza Śródziemnego znajduje się w pobliżu wybrzeża tureckiego, więc kwestie wód terytorialnych są złożone, a oba kraje w przeszłości stały już na skraju wojny. Turcję i Grecję dzielą również kwestie związane z imigrantami (Turcja jest w stanie manipulować ich przepływem do Grecji) oraz zamiana w meczet prawosławnej świątyni chrześcijańskiej i muzeum Hagia Sophia w Stambule.

Władze Australii oświadczyły, że roszczenia Chińskiej Republiki Ludowej wobec spornych Wysp Paracelskich i Wysp Spratly na Morzu Południowochińskim nie mają podstawy prawnej i są niezgodne z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Stanowisko Australii oznacza formalne odrzucenie roszczeń terytorialnych i morskich Chin, eskalację napięć z władzami ChRL i zbiega się z zaostrzeniem polityki Stanów Zjednoczonych wobec Chin. W ostatnich latach Chiny zbudowały bazy i infrastrukturę wojskową na sztucznych wyspach na Morzu Południowochińskim. Brunei, Malezja, Filipiny, Tajwan i Wietnam również kwestionują roszczenia ChRL w regionie.

Mikro-trzustka i testy krwi wykrywające nowotwór

Zespół chińskich naukowców opracował test krwi, który identyfikuje pięć rodzajów nowotworów żołądka, jelita grubego, wątroby, płuc i przełyku do czterech lat przed pojawieniem się pierwszych objawów choroby w organizmie pacjenta. Nieinwazyjne badanie krwi może wykryć raka u 95% osób, które nie mają żadnych objawów, a później dowiadują się o chorobie. Test opiera się na badaniu przesiewowym określonych regionów DNA znalezionych w osoczu krwi pod kątem charakterystycznych znaczników, zwanych grupami metylowymi, które często pojawiają się w DNA guza.

Fusobacterium nucleatum, bakteria żyjąca w ustach człowieka, może przyczyniać się do rozprzestrzeniania raka jelita grubego w organizmie pacjenta dzięki skutecznej komunikacji między komórkami. Dzieje się tak podczas przemieszczania się bakterii przez naczynia krwionośne człowieka. Już kilka lat temu naukowcy wiązali działanie tej bakterii z zaostrzeniem stanu chorobowego. Higiena jamy ustnej może mieć znaczenie w profilaktyce i leczeniu raka jelita grubego.

Izraelska firma Betalin Therapeutics opracowała „bio-sztuczną” mikro-trzustkę, która może pomóc w leczeniu cukrzycy i wyeliminować przyjmowanie przez pacjentów zastrzyków z insuliny oraz monitorowanie poziomu cukru we krwi. Urządzenie jest przeznaczone dla osób z cukrzycą typu 1 oraz osób z cukrzycą typu 2, które wymagają podawania insuliny. Mikro-trzustkę wszczepia się pod skórę uda w znieczuleniu miejscowym. W urządzeniu znajdują się komórki beta, zaadaptowane z tkanki płucnej świni, które uwalniają insulinę na podstawie poziomu cukru we krwi pacjenta.

Prawa zwierząt w Korei Południowej, Wietnamie i Unii Europejskiej

Koreańscy obrońcy praw zwierząt zwrócili się z prośbą do prezydenta Korei Południowej o pomoc w uratowaniu setek niedźwiedzi himalajskich (niedźwiedzi księżycowych) hodowanych na farmach. Zwierzęta trzymane są w klatkach i zabijane, aby pozyskać żółć stosowaną jako tradycyjne lekarstwo, np. na zatrucie alkoholowe lub choroby serca.

W Korei Południowej psie mięso jest tradycyjnym składnikiem potraw. Jednak wraz ze wzrostem liczby Koreańczyków posiadających psy jako zwierzęta domowe, spożywanie ich staje się coraz bardziej kontrowersyjne. Młodsze pokolenie Koreańczyków często opowiada się za wprowadzeniem zakazu spożywania psiego mięsa. Rządowa lista żywego inwentarza obejmuje psy, ale handel ich mięsem nie jest uregulowany. Obecnie setki tysięcy psów jest hodowanych na farmach w Korei Południowej.

Organizacje zajmujące się dobrostanem zwierząt ostrzegają, że transport drogą morską młodych byków z Irlandii do Libii narusza przepisy dotyczące eksportu żywych zwierząt. Zaplanowana na koniec lipca br. wysyłka 2 tys. byków byłaby czwartą w tym roku. Organizacje pozarządowe sprzeciwiły się eksportowi żywych zwierząt do Libii w liście do Komisji Europejskiej i Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH), argumentując, że Libia to strefa wojny i chaosu”. W odpowiedzi na te słowa irlandzki Departament Rolnictwa, Żywności i Gospodarki Morskiej (DAFM) poinformował, że podczas trzech poprzednich transportów wskaźnik śmiertelności zwierząt wyniósł 0,19%.

Władze Wietnamu wprowadziły całkowity zakaz importu dzikich zwierząt, żywych lub martwych, handlu dzikimi gatunkami i produktami pochodzenia zwierzęcego oraz zapowiedziały walkę z nielegalnymi targowiskami z dziką przyrodą, aby zmniejszyć ryzyko przyszłych pandemii. Handel dzikimi zwierzętami jest możliwy w celach medycznych i gdy są one sprowadzane w charakterze zwierząt domowych. Wietnam jest jednym z największych konsumentów dzikiej przyrody w Azji, a handel jej produktami w tym kraju jest szacowany na miliardy dolarów.

Napięcia społeczno-polityczne w krajach afrykańskich

Prezydent Mali Ibrahim Boubacar Keïta, któremu pozostały jeszcze trzy lata rządów ostatniej kadencji, od początku czerwca br. mierzy się z demonstracjami dziesiątek tysięcy osób, które domagają się jego ustąpienia z urzędu. Protesty w połowie lipca br. doprowadziły do brutalnych starć demonstrujących z siłami bezpieczeństwa zginęło co najmniej 11 osób, a 158 zostało rannych. Regionalnym mediatorom ze Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) nie udało się wynegocjować zakończenia protestów. 

Opozycjoniści z malijskiego Ruchu 5 Czerwca chcą zmusić Keïtę do rezygnacji z urzędu ze względu na jego rosnącą niepopularność, co może stanowić niebezpieczny precedens dla innych państw i przywódców w regionie. Malijczycy protestują przeciwko złej sytuacji gospodarczej, korupcji, zbrojnym konfliktom wewnętrznym oraz decyzji Trybunału Konstytucyjnego z kwietnia br. o anulowaniu wyników wyborów parlamentarnych w przypadku 31 mandatów (w ich miejsce zostali wybrani kandydaci z partii Keïty).

Demonstranci domagali się rozwiązania parlamentu w Demokratycznej Republice Konga (DRK), twierdząc, że parlamentarzyści wybrani w wyborach sfałszowanych przez Komisję Wyborczą popierającą byłego prezydenta Josepha Kabilę, blokują istotne dla kraju reformy, w tym reformę prawa wyborczego. Demonstracje w Kinszasie zorganizował wpływowy w DRK Kościół katolicki.

W Etiopii zniesiono blokadę internetu wprowadzoną w odpowiedzi na zamieszki i protesty uliczne, które rozpoczęły się w czerwcu 2020 r. po zamordowaniu etiopskiego piosenkarza Haacaaluu Hundeessaa. W ich wyniku zginęło do tej pory ponad 239 osób, a tysiące ludzi zostało wysiedlonych. W ostatnich latach rządy etiopskie często blokowały internet, np. w regionie Oromia ponad 12 razy na łącznie ok. trzy miesiące, tłumacząc to koniecznością wprowadzenia stabilności politycznej i praworządności.

Sztuczna inteligencja a zapotrzebowanie na energię elektryczną

Naukowcy z Uniwersytetu Jerzego Waszyngtona dokonali przełomowego odkrycia w ramach rozwoju sztucznej inteligencji, wykorzystując światło zamiast elektryczności do wykonywania obliczeń. Nowy sposób znacznie poprawia zarówno szybkość, jak i wydajność sieci neuronowych uczących się maszyn. Jest to forma sztucznej inteligencji, która ma na celu odtworzenie funkcji wykonywanych przez ludzki mózg w celu uczenia się wykonywania zadań bez nadzoru człowieka. Badacze wykorzystali fotony w jednostkach przetwarzających sieci neuronowych (TPU). 

Naukowcy opracowali zautomatyzowany system uczenia maszynowego wykrywający wzorce tych postów w mediach społecznościowych, których celem jest manipulowanie wydarzeniami politycznymi. Kampanie manipulacyjne obcych państw na platformach społecznościowych mogą zostać wykryte na podstawie czasu publikacji i długości postów oraz zawartych w nich adresów URL. System pozwala na automatyczną identyfikację treści postów internetowych trolli – ludzi i botów – oraz śledzenie operacji informacyjnych w sieci bez interwencji człowieka.

Według Applied Materials, Inc., jednej z największych firm dostarczających sprzęt, usługi i oprogramowanie do produkcji układów półprzewodnikowych, coraz większe wykorzystanie AI pociągnie za sobą znaczny wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną. Centra danych będą zużywać 15% światowej energii elektrycznej do 2025 r. w porównaniu z ok. 2% obecnie. Branża producentów komponentów elektronicznych powinna stworzyć nowe, niestandardowe projekty dostosowane do mocy obliczeniowych AI, aby ograniczyć zużycie energii elektrycznej.

Wulkany i system ostrzegania przed nimi

Nowozelandzcy badacze opracowali system ostrzegania przed erupcją wulkanu Whakaari (White Island). Podczas jego wybuchu w 2019 r. zginęło 21 osób. System oparty jest na analizie danych aktywności sejsmicznych sprzed poprzednich erupcji za pomocą algorytmów uczenia maszynowego, co umożliwia wcześniejsze ostrzeżenie o niebezpieczeństwie. Automatyczny system ostrzegawczy bierze pod uwagę dane zebrane z White Island w ciągu ostatnich dziewięciu lat i ma zostać dostosowany również do innych wulkanów w Nowej Zelandii.

Niektóre pozornie „spokojne” wulkany o niezmiennych wzorcach niskiej aktywności głęboko pod powierzchnią mogą gromadzić magmę, której erupcja będzie bardzo gwałtowna – informują wulkanolodzy po badaniach przeprowadzonych na Wyspach Galapagos. Analizy wykazały, że ​​nawet wulkany, które przez tysiące lat wytwarzają na powierzchni lawę o stałej konsystencji, mogą gromadzić różnego rodzaju magmę w głęboko położonych systemach kanałów i komór magmowych. Na przykład magma o wyższym stężeniu wody i krzemionki cechuje się większą siłą wybuchu.

Naukowcy zidentyfikowali na planecie Wenus 37 niedawno aktywnych struktur wulkanicznych, co wskazuje, że może być ona nadal aktywna wulkanicznie. Na Wenus znajduje się ponad 1600 dużych struktur wulkanicznych lub wulkanów, więcej niż na jakiejkolwiek innej planecie w Układzie Słonecznym. Największa ze 100 badanych ostatnio struktur wulkanicznych miała ok. 2 tys. km średnicy. Wyniki badań mogą mieć znaczący wpływ na misje na Wenus, np. europejski EnVision, którego wysłanie planowane jest na 2032 r.