Brief #126 - okładka

Sukcesy programów ochrony tygrysów i goryli górskich

Populacje goryli górskich, żyjących na pograniczu Demokratycznej Republiki Konga, Rwandy i Ugandy, odradzają się – z ok. 350 osobników w latach 80. do ponad 1000 obecnie. Pojawiły się także zdjęcia goryli rzecznych (goryli cross river) z młodymi osobnikami. Na świecie występuje co najwyżej 300 goryli rzecznych, najrzadszych przedstawicieli człekokształtnych na świecie. Zamieszkują one tereny w Nigerii i Kamerunie.

W Indiach szacunkowa liczba tygrysów żyjących na wolności wzrosła z 1911 do 2967 w latach 2006–2018 (wg innych źródeł w Indiach żyje obecnie między 2600 a 3350 osobników). W Nepalu liczba tygrysów prawie podwoiła się od 2009 r. (ze 121 do 235), a w Parku Narodowym Gjepo Manas w Bhutanie wzrosła ponad dwukrotnie – z 10 do 22 w latach 2010–2018. Wzrastają również populacje tygrysów w Chinach i Rosji (na rosyjskim Dalekim Wschodzie odnotowano wzrost do 540 osobników w ostatnich 10 latach). Tygrysom najbardziej zagraża utrata siedlisk, polowania i kłusownictwo. Na chronionych obszarach Azji Południowo-Wschodniej jest ok. 12,3 mln sideł zastawionych na dzikie zwierzęta.

Liczba zabitych przez kłusowników nosorożców białych w Republice Południowej Afryki spadła o 53% w pierwszych sześciu miesiącach 2020 r., co jest związane przede wszystkim z ogólnokrajową kwarantanną i ograniczeniami w międzynarodowym ruchu lotniczym z powodu pandemii COVID-19. Od stycznia do czerwca br. ofiarą kłusowników padło 166 nosorożców w porównaniu z 316 w pierwszej połowie 2019 r. W RPA żyje ok. 20 tys. białych nosorożców (ponad 90% światowej populacji).

W jedynej znanej watasze wilków na terenie stanu Kalifornia pojawił się nowy samiec i ośmioro szczeniąt. Obecnie wataha zamieszkująca Lassen National Forrest w północno-wschodniej Kalifornii liczy 14 wilków.

Kobiety pracują coraz więcej i są coraz bogatsze

Badacze obliczyli, że brytyjskie spółki notowane na giełdzie, w których co najmniej jedną trzecią szefów stanowią kobiety, mają ponad 10-krotnie wyższą marżę zysku netto niż te, w których nie ma kobiet na kierowniczych stanowiskach. Według badania tylko 14 z 350 największych firm w Wielkiej Brytanii jest prowadzonych przez kobiety. W 15% z tych 350 spółek w ogóle nie ma kobiet na kierowniczych stanowiskach, a marża zysku netto wynosi w nich 1,5%.

Od połowy lat 70. kobiety w Wielkiej Brytanii wydłużyły swój płatny czas pracy o 5 godz. 18 min., do 22 godz. tygodniowo, jednocześnie skracając czas nieodpłatnej pracy (gotowanie, sprzątanie, opieka nad dziećmi) o 2 godz. 44 min., do 29 godz. w tygodniu. Natomiast przez ostatnie 46 lat mężczyźni skrócili swój płatny czas pracy o 8 godz. 10 min., do 34 godz. tygodniowo, jednocześnie zwiększając liczbę godzin bezpłatnych o 5 godz. 35 min., do 16 godz. tygodniowo. Obie płcie poświęcają na pracę (płatną i nieodpłatną) praktycznie tyle samo czasu w tygodniu – 51 godz. kobiety i 50 godz. mężczyźni.

W Stanach Zjednoczonych odbywa się masowy przepływ aktywów finansowych między płciami. Przedstawiciele pokolenia wyżu demograficznego płci męskiej umierają, pozostawiając majątek swoim młodszym i dłużej żyjącym małżonkom. Coraz więcej kobiet zostaje żywicielami rodziny. Przed 2030 r. Amerykanki będą posiadać aktywa o wartości ok. 30 bln dol., czyli o ok. 20 bln dol. więcej niż w 2016 r. Kobiety zdobywają również coraz wyższe stanowiska w firmach. Ponadto obecnie 30% więcej mężatek podejmuje decyzje finansowe i inwestycyjne niż w 2015 r.

 

Spadek produkcji i konsumpcji mięsa na świecie w czasie pandemii

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa szacuje, że produkcja mięsa spadła w 2019 r. i prognozuje dalszy spadek w 2020 r. Globalna produkcja mięsa w 2018 r. wyniosła 340 mln t, z czego 302 mln t stanowiła wołowina, wieprzowina i mięso drobiowe. Ilość wołowiny jako procent całkowitej produkcji mięsa systematycznie maleje: w 1961 r. wyniósł 39%, a w 2018 r. – 20%. Udział wieprzowiny w produkcji mięsa jest taki sam i wynosi 35%. Natomiast produkcja mięsa drobiowego zwiększyła się w latach 1961–2018 z 11% do 34%. Prognozowany spadek średniej konsumpcji mięsa na mieszkańca Ziemi w 2020 r. wyniesie 3%.

Somalia straci 500 mln dol. z powodu zdecydowanego ograniczenia liczby uczestników muzułmańskiej pielgrzymki hadżdż w 2020 r. (do 1000 osób już przebywających w kraju). Miliony sztuk żywego inwentarza z Somalii nie zostaną tym razem wysłane do Arabii Saudyjskiej, aby nakarmić nimi zazwyczaj ok. 2 mln pielgrzymów. Może to doprowadzić do utraty środków do życia dziesiątek tysięcy ludzi. Według raportu czasopisma Veterinary Medicine and Science z 2019 r. Arabia Saudyjska importuje ponad 3 mln kóz, owiec, bydła i wielbłądów podczas okresu pielgrzymkowego.

Ograniczenia związane z koronawirusem spowodowały, że w Senegalu brakuje owiec, które są składane w ofierze podczas obchodów Id al-Adha – największego święta w islamie. Ceny zwierząt są zbyt wysokie dla wielu Senegalczyków: obecnie za jedną owcę trzeba zapłacić ok. 170 dol., w ub.r. było to 140 dol. Rząd stworzył cyfrową platformę, na której sprzedawcy mogą publikować zdjęcia owiec, a klienci oglądać i kupować wybrane zwierzęta. W ten sposób ogranicza się uczestnictwo ludzi w tradycyjnych targach. Hodowcy i handlarze owiec, kóz i bydła z Indii, Bangladeszu i Pakistanu również oferują żywy inwentarz w serwisach internetowych, na platformach społecznościowych i w aplikacjach z powodu obostrzeń związanych z koronawirusem.

Bezpośredni wpływ globalnego ocieplenia na człowieka i jego miejsce zamieszkania

Z powodu globalnego ocieplenia nie tylko podnosi się poziom oceanów, w wyniku czego część obszarów przybrzeżnych na stałe znajdzie się pod wodą, ale pojawią się także potężne sztormy, fale i ekstremalnie wysokie przypływy. Spowodują one okresowe powodzie, narażając obecnie nawet 171 mln ludzi na ich skutki i powodując straty szacowane na biliony dolarów. Jeśli poziom oceanów wzrośnie o ok. 30–60 cm, powierzchnia przybrzeżnych terenów zagrożonych takimi powodziami zwiększy się o ok. jedną trzecią. Obszary szczególnie zagrożone to: Karolina Północna, Wirginia i Maryland w Stanach Zjednoczonych, północna Francja i północne Niemcy, południowo-wschodnie wybrzeże Chin, Bangladesz oraz indyjskie stany Bengal Zachodni i Gudżarat.

Erozja wybrzeży wywołana globalnym ociepleniem i podniesieniem się poziomu oceanów zagraża mieszkańcom wybrzeży Australii. Problem dotyczy m.in. Nowej Południowej Walii.

Niebezpieczne fale upałów, które powodują tysiące zgonów w USA każdego roku, pogłębiają nierówności rasowe, a rosnące temperatury niekorzystnie wpłyną na Afroamerykanów, Latynosów i osoby hiszpańskojęzyczne. Częściej zamieszkują oni te hrabstwa, w których liczba upalnych dni w roku jest większa, oraz dzielnice miast nieprzystosowanych do wysokich temperatur, np. ze względu na brak terenów zielonych.

Jeszcze większe upały, mniejsze mrozy i mniej śniegu to jedne z oznak kryzysu klimatycznego zaobserwowane w 2019 r. w Wielkiej Brytanii. Średnia temperatura była o 1,1°C wyższa od średniej z lat 1961–1990, a rekord wszech czasów wysokich temperatur został pobity w lipcu, kiedy w Cambridge zanotowano 38,7°C. Rekord zimowy również został pobity i wyniósł 21,2°C w lutym w Kew Gardens w Londynie. Letnie fale upałów w 2019 r. spowodowały prawie 900 zgonów.

Zbrojenia na świecie: Rosja, Chiny, Indie, Izrael, Iran

Rosja i Chiny inwestują w okręty podwodne oraz rozbudowują zdolności strategiczne, aby zagrozić pozycji USA – uważa generał porucznik Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych Glen D. VanHerck. Amerykańscy wojskowi ostrzegają przed rosyjskimi okrętami podwodnymi, które są coraz bardziej zaawansowane technologicznie i coraz trudniejsze do śledzenia.

Prezydent Władimir Putin zapowiedział, że rosyjska marynarka wojenna będzie wyposażona w hipersoniczną broń nuklearną i podwodne drony atomowe. Głowice hipersoniczne, ze względu na prędkość lotu (ponad pięciokrotnie większa od prędkości dźwięku) i osiągany pułap, są trudne do namierzenia i przechwycenia. Natomiast Chiny planują zbudować nowy, zaawansowany okręt desantowy, aby pomóc piechocie morskiej w walce na lądzie i morzu w trakcie konfliktów terytorialnych.

Indyjskie Siły Powietrzne otrzymały pięć nowych wielozadaniowych samolotów myśliwskich Dassault Rafale w ramach kontraktu Indii z Francją na zakup 36 samolotów. Pozostałe mają dotrzeć w 2021 r. To element planu modernizacji indyjskiej armii – największego importera broni na świecie, który stara się przygotować do wyzwań związanych z rywalizacją z Chinami i Pakistanem. Indie zawarły również kontrakt na zakup 21 rosyjskich myśliwców MiG-29 i 12 samolotów Suchoj Su-30MKI.

Prototyp izraelskiego pojazdu opancerzonego o nazwie Carmel jest sterowany dzięki kontrolerom do konsoli Xbox, urządzeniom przypominającym tablety i jest wspomagany sztuczną inteligencją. Kierujący pojazdem ma czuć się tak, jakby grał w gry wideo.

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej twierdzi, że podczas ćwiczeń wojskowych w pobliżu Zatoki Perskiej po raz pierwszy na świecie udało się wystrzelić pociski balistyczne spod powierzchni ziemi. Przebijając grunt, pociski precyzyjnie trafiły w cele naziemne. Dzięki pierwszemu irańskiemu satelicie wojskowemu Nour-1 udało się wykonać szczegółowe zdjęcia amerykańskiej bazy lotniczej Al Udeid w Katarze – podały władze Iranu.

Taniny, tioalkohol 3M3SH i zwierzęta, które przeczuwają trzęsienia ziemi

Gdy drobnoustroje z gatunku Staphylococcus hominis żywią się bezwonnym związkiem Cys-Gly-3M3SH, uwalnianym przez gruczoły potowe pod pachami człowieka, powstaje produkt uboczny – tioalkohol 3M3SH odpowiedzialny za nieprzyjemny zapach. Bezpośrednią przyczyną powstawania odoru jest enzym zawarty w drobnoustroju, który przekształca bezwonny związek w tioalkohol – odkryli naukowcy z Uniwersytetu w Yorku, którzy uważają, że ich praca umożliwi powstanie bardziej skutecznych dezodorantów i antyperspirantów. 

Utrata węchu jest jednym z najwcześniejszych i najczęściej zgłaszanych objawów zachorowania na COVID-19. Naukowcy z Harvardu odkryli, że najbardziej podatne na zakażenie SARS-CoV-2, wirusem wywołującym COVID-19, są komórki podporowe, a nie receptory węchowe. Oznacza to, że w większości przypadków infekcja nie oznacza trwałej utraty węchu.

Taniny zawarte w liściach zalegających na torach kolejowych są przyczyną mniejszego tarcia między szynami a kołami pociągów. Gdy liście są miażdżone podczas przejazdu pociągu, na szynach tworzy się tzw. czarny lód. Taniny – grupy organicznych związków chemicznych – wiążą cząsteczki żelaza, rozpuszczone wcześniej przez kwasy zawarte w liściach, tworząc warstwę czarnego materiału, który zmniejsza tarcie między metalowymi powierzchniami. Liście zaśmiecające tory są często powodem opóźnień w rozkładach jazdy pociągów.

Zwierzęta hodowlane – krowy, owce i psy – są aktywniejsze w czasie od jednej do 20 godz. przed trzęsieniami ziemi. W analizie statystycznej wzięto pod uwagę codzienne ruchy zwierząt oraz ich interakcje. Aktywność zwierząt znacznie rosła przed trzęsieniami ziemi o magnitudzie 3,8 lub większej, gdy trzymano je razem w stajni, ale nie wtedy, gdy były na pastwisku. Różnica ta może być związana z większym stresem odczuwanym w zamkniętych pomieszczeniach przez niektóre zwierzęta. Wyniki badań nie zostały jeszcze potwierdzone.

Antyrządowe protesty w Izraelu, Rosji i Bułgarii

Nowe sposoby protestowania i taktyki wykorzystywane podczas protestów rozprzestrzeniają się po świecie i zyskują popularność niczym internetowe memy. Dmuchawy do liści używane są do rozpraszania gazu łzawiącego, a rakiety do tenisa i kije hokejowe – do odbijania w kierunku policji nadlatujących puszek z gazem. Protestujący w różnych miejscach świata używają również parasoli, pachołków drogowych, wskaźników laserowych i sklejki. Aktywiści uczą się od siebie, organizują webinaria i wymieniają taktyczne wskazówki. Kluczową rolę odgrywają protesty w Hongkongu – zarówno dzięki taktycznej pomysłowości protestujących, jak i chęci zachodnich mediów do szerokiego relacjonowania demonstracji.

W Izraelu trwają antyrządowe protesty z udziałem tysięcy osób związane m.in. z gwałtownym wzrostem liczby chorych na COVID-19, wprowadzeniem przez władze ponownych ograniczeń i rosnącym bezrobociem. Przeciwko manifestantom policja używa armatek wodnych i dokonuje aresztowań. Zarzuty o oszustwa, nadużycie zaufania i korupcję wobec premiera Benjamina Netanjahu dodatkowo podsycają nastroje demonstrujących. 

Tysiące mieszkańców Chabarowska na rosyjskim Dalekim Wschodzie od kilku tygodni protestują przeciwko aresztowaniu Siergieja Furgała, popularnego gubernatora regionu, pod zarzutem morderstwa. Zwolennicy Furgała twierdzą, że zatrzymanie było motywowane politycznie. Władze Kremla próbują powstrzymać niepokoje społeczne podczas pogarszającej się sytuacji ekonomicznej kraju.

Kilkutygodniowe, antyrządowe protesty trwają również w Sofii. Bułgarzy domagają się dymisji premiera Bojka Borisowa i prokuratora generalnego. Według Transparency International Bułgaria jest najbiedniejszym i najbardziej skorumpowanym państwem w Unii Europejskiej.

Morderstwa działaczy na rzecz ochrony środowiska i obrońców ziemi w 2019 r.

Organizacja pozarządowa Global Witness poinformowała o największej liczbie morderstw działaczy na rzecz ochrony środowiska i obrońców ziemi od rozpoczęcia corocznych badań 10 lat temu. W 2019 r. 212 osób zginęło, sprzeciwiając się m.in. nielegalnemu pozyskiwaniu drewna, wydobyciu surowców naturalnych czy wylesianiu terenów, np. pod wielkie farmy rolnicze. Najwięcej działaczy zginęło w Kolumbii (64) i na Filipinach (43). Dwie trzecie morderstw miało miejsce w Ameryce Łacińskiej. W samej Amazonii zginęło 33 działaczy. 40% ofiar pochodziło ze społeczności tubylczych, które bronią praw do zamieszkiwanych przez siebie terenów. W 2018 r. doszło do 164 morderstw działaczy na rzecz ochrony środowiska i obrońców ziemi. 

Organizacja Global Witness odnotowała również ataki, pozwy sądowe, aresztowania, kampanie oczerniające i zastraszające działaczy w 21 państwach świata. Na Filipinach przywódcy rdzennego ludu Manobo, którzy sprzeciwiają się wydobyciu węgla na terenach należących do ich społeczności, są łączeni z działalnością komunistycznych rebeliantów i ścigani przez grupy paramilitarne. Według Global Witness co najmniej 119 działaczy i rolników zginęło na Filipinach od czasu objęcia urzędu przez prezydenta Rodrigo Duterte w 2016 r.

Rząd Norwegii kontynuuje wydawanie pozwoleń na budowę farm wiatrowych na ziemiach rdzennego ludu Saamów. W kwietniu 2020 r. firma Eolus Vind rozpoczęła prace nad budową elektrowni wiatrowej Öyfjellet, co doprowadziło do konfliktu między norweskimi władzami, korporacją i społecznością Saamów. Projekt narusza zrównoważony sposób życia mieszkańców tych ziem. Ich częściowo udomowione renifery unikają wypasu na obszarach, gdzie mogą widzieć lub słyszeć turbiny wiatrowe. Elektrownia Öyfjellet zakłóci migrację reniferów, zwłaszcza ciężarnych matek i nowo narodzonych cieląt w okresie zimowym.