Brief #129 - okładka

Wpływ zmian klimatu na rolnictwo i produkcję zbóż

Efekty zmian klimatycznych – susze i deszcze – wpływają na globalny handel zbożem. W sezonie rolniczym 2020/2021 spadek produkcji zbóż w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych zanotuje Unia Europejska, natomiast miano producenta nr 1 odzyska Rosja (prognozowana produkcja zbóż wyniesie 82 mln t). Australia, dzięki sprzyjającym uprawom opadom deszczu, wyprodukuje i wyeksportuje najwięcej zboża od czterech lat (wzrost produkcji o 76% w porównaniu z 2019 r.), a Kanada osiągnie rekordową sprzedaż w historii.

Ekstremalne warunki pogodowe – wilgotna zima, sucha wiosna i gorące lato – odpowiadają za najsłabsze plony pszenicy w Wielkiej Brytanii od 40 lat. Według prognoz produkcja pszenicy może spaść o jedną trzecią w porównaniu z 2019 r.

Wskutek zjawiska pogodowego zwanego derecho – rozległej, szybko przemieszczającej się i długotrwałej burzy wiatrowej – ponad 4 mln ha pól uprawnych na Środkowym Zachodzie Stanów Zjednoczonych zostało zniszczonych. W efekcie kataklizmu plony kukurydzy w stanie Iowa mogą spaść o połowę w 2020 r., co oznacza szkody w wysokości 6 mld dol. W wyniku zmian klimatu plony kukurydzy w USA mogą spaść o 30% do 2050 r.

Egipscy rolnicy obawiają się ograniczonego dostępu do wody z powodu budowanej przez Etiopię Tamy Wielkiego Odrodzenia na Nilu Błękitnym. Niedobór wody w Egipcie już jest poważnym wyzwaniem, ponieważ państwo to ma jedną z najniższych na świecie średnią ilość wody przypadającą na jednego mieszkańca, wynoszącą ok. 550 rocznie. Średnia światowa wynosi 1000 . Woda w Egipcie w 90% pochodzi z Nilu (w tym woda pitna, do zastosowań przemysłowych i rolniczych). W ostatnich latach rząd Egiptu modernizuje krajowe systemy irygacyjne, zachęca rolników do nowoczesnych i oszczędnych metod nawadniania pól, a także ogranicza uprawy roślin potrzebujących dużej ilości wody, np. ryżu.

Somalijska ryjówka słoniowa i nowe gatunki korali, gąbek i skorupiaków

Naukowcy przejrzeli 5 tys. zbiorów danych dotyczących stawonogów w Ameryce Północnej z ostatnich 40 lat. Dane obejmują tysiące gatunków i dziesiątki ich siedlisk – na pustyniach, preriach, w lasach i górach. Badacze nie stwierdzili żadnych istotnych zmian w wielkości populacji stawonogów. Natomiast europejscy naukowcy informują o spadającej populacji stawonogów na Starym Kontynencie, co może być związane m.in. z trzykrotnie większą gęstością zaludnienia w Europie niż w Ameryce Północnej oraz większą liczbą terenów miejskich, podmiejskich i rolniczych.

Badacze odkryli 30 nowych gatunków korali, gąbek i skorupiaków w wodach wokół wysp Darwina i Wolf w archipelagu Galapagos. Za pomocą zdalnie kierowanych pojazdów podwodnych (ROV) zbadano ekosystemy na głębokości do 3,4 tys. metrów.

Od 50 lat somalijska ryjówka słoniowa (senga somalijska) była uważana za wymarłą. Naukowcom udało się jednak zaobserwować 12 przedstawicieli tego gatunku w Dżibuti w Afryce Wschodniej. Sengi somalijskie, choć spokrewnione ze słoniami i mrównikami, są wielkości gryzoni. Używają podobnego do trąby nosa do wsysania mrówek, potrafią biegać z prędkością do 30 km/h i łączą się w pary na całe życie. Analiza DNA wykazała, że ​​odnalezione w Dżibuti ryjówki słoniowe są blisko spokrewnione z sengami somalijskimi żyjącymi w Maroku i Republice Południowej Afryki.

Po raz pierwszy od ponad 100 lat rosomaki – samica z dwoma młodymi – zostały zauważone w Parku Narodowym Mount Rainier w południowej części stanu Waszyngton. Rosomaki są bardzo rzadkie w USA – szacuje się, że żyje ich ok. 1000 w 48 stanach za wyjątkiem Alaski.

Plastik w ludzkiej tkance i rekordowe ilości plastikowych śmieci w Oceanie Atlantyckim

Dzięki nowej analitycznej metodzie naukowcy zidentyfikowali chemiczne ślady plastiku (np. bisfenolu A) w ludzkiej tkance, m.in. w płucach, wątrobie, śledzionie i nerkach. Praca badaczy pozwala na wykrywanie cząsteczek mikroplastiku i nanoplastiku w narządach ludzkich, np. identyfikację dziesiątek rodzajów tworzyw sztucznych, w tym politereftalanu etylenu (PET) używanego w plastikowych butelkach na napoje i polietylenu obecnego w plastikowych torebkach. Dzięki temu naukowcy będą mogli określać stopień skażenia ludzkich narządów plastikiem.

Według Plastic Oceans każdego roku na świecie produkowanych jest ok. 300 mln t odpadów z tworzyw sztucznych. Cząsteczki mikroplastiku mają średnicę mniejszą niż 5 mm, a nanoplastiku – mniejszą niż 0,001 mm. Powstają głównie w wyniku ścierania się większych kawałków plastiku w środowisku. Badania przeprowadzone na zwierzętach dzikich i laboratoryjnych wskazują na związek między spożywaniem cząsteczek tworzyw sztucznych a bezpłodnością, stanami zapalnymi i nowotworami. Ponadto chemikalia używane do produkcji plastiku mogą powodować otyłość, cukrzycę, choroby serca i choroby układu nerwowego.

Podczas trawienia plastiku w żołądkach ptaków morskich mogą powstawać toksyczne substancje, których szkodliwy wpływ na zwierzęta może ujawnić się w późniejszym czasie. Badanie opiera się na analizie oleju żołądkowego fulmarów zwyczajnych, żyjących na wybrzeżach Wielkiej Brytanii, zostało przeprowadzone w warunkach laboratoryjnych i polegało na odtworzeniu warunków panujących w żołądkach ptaków.

Według najnowszych badań w Oceanie Atlantyckim w warstwie do 200 m głębokości (5% objętości oceanu) unosi się od 12 mln t do 21 mln t mikrocząsteczek plastiku. Według szacunkowych obliczeń oznacza to ok. 200 mln t tworzyw sztucznych w całym Oceanie Atlantyckim – co najmniej 10 razy więcej niż dotychczas sądzono. Część działaczy na rzecz ochrony środowiska twierdzi, że obecnie można znaleźć na plażach więcej jednorazowych maseczek niż plastikowych toreb. Ilość plastiku dostającego się do oceanów prawdopodobnie potroi się w ciągu następnych 20 lat.

Kryzys ekonomiczny w Japonii, Izraelu, Nigerii i na Kubie

Dług publiczny w państwach słabo i średnio rozwiniętych wzrósł dwukrotnie w ciągu ostatniej dekady. 52 państwa stoją przed problemem spłaty zadłużenia i wiele z nich prawdopodobnie nie będzie w stanie spłacać swoich zobowiązań z powodu globalnej recesji związanej z pandemią koronawirusa.

Nigeria przechodzi przez recesję gospodarczą – nigeryjski rząd nie zarabia na sprzedaży ropy naftowej, ponieważ jej cena jest niska na rynkach surowców. Na krajowym rynku brakuje dolarów amerykańskich, nie można korzystać z kart płatniczych, występują również problemy z importem surowców. Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewiduje, że gospodarka Nigerii skurczy się w tym roku o 5,4% – najwięcej od czterech dekad. Podczas kryzysu spowodowanego pandemią koronawirusa i nowymi sankcjami nałożonymi przez Stany Zjednoczone komunistyczny rząd Kuby został zmuszony do umożliwienia obywatelom wydawania dolarów amerykańskich w ekskluzywnych sklepach z lepszym zaopatrzeniem. W ten sposób można kupować towary niedostępne nigdzie indziej na wyspie. Kuba straciła dochody z turystyki, produkuje za mało żywności, a centralnie planowana gospodarka jest apatyczna. W niektórych gminach wprowadzono nawet racjonowanie żywności.

Gospodarka Izraela kurczy się w najszybszym tempie od co najmniej 45 lat w wyniku pandemii i wprowadzenia zasad izolacji społecznej. Produkt krajowy brutto zmniejszył się w drugim kwartale o 28,7% w ujęciu rocznym. Konsumpcja prywatna spadła o 43,4%, import – o 41,7%, a produkcja sektora przedsiębiorstw – o 33,4%. Gospodarka Japonii skurczyła się o 27,8% w drugim kwartale 2020 r. w ujęciu rocznym, co jest najgorszym wynikiem w historii. Konsumpcja prywatna spadła w tym czasie o 8,2%, a eksport – o 56%.

Od połowy marca 2020 r., kiedy na świecie wprowadzano zasady izolacji, cena złota wzrosła o prawie jedną trzecią. W tym samym okresie bitcoin prawie potroił swoją wartość.

Biomorficzne baterie cynkowe i najszybszy internet na świecie

Naukowcy opracowali hologram, który wizualizuje chirurgom serce pacjenta podczas trwania operacji. Został on zaprojektowany tak, aby dostarczać dane w czasie rzeczywistym w grafice 3D oraz przedstawiać widok używanych narzędzi, takich jak np. cewniki. Według pierwszych testów hologramy mogą poprawić dokładność pracy chirurgów, gdy są używane podczas małoinwazyjnych operacji leczących arytmię serca.

Opracowano biomorficzne baterie cynkowe, zintegrowane ze strukturą robota, które jednocześnie chronią jego części i przechowują ładunek elektryczny. Dzięki nowym bateriom wydajność robotów humanoidalnych może wzrosnąć nawet 72 razy i będzie można je stosować w dronach oraz robotach dostawczych. Baterie cynkowe działają na zasadzie magazynowania i przekazywania energii przez membranę elektrolityczną wykonaną z nanowłókien na bazie węgla i żelu polimerowego na bazie wody.

Naukowcy stworzyli najszybsze jak dotąd połączenie internetowe – dwukrotnie szybsze niż w jakimkolwiek systemie używanym obecnie na świecie i o jedną piątą szybsze niż dotychczasowy rekord. Zespół z University College London (UCL) był w stanie przesyłać dane z prędkością 178 Tb/s. Taką prędkość osiągnięto dzięki przesyłowi danych w znacznie szerszym paśmie światła niż zwykle stosowanym w światłowodach. Połączenie jest tak szybkie, że dzięki niemu można pobrać całą zawartość Netflixa w ciągu sekundy.

Prędkość internetu dostarczanego przez satelity Starlink jest znacznie niższa niż 1 Gb/s, jaką firma SpaceX obiecywała po pierwszych testach. Badania wykazały, że prędkości pobierania wahały się od 11 Mb/s do 60 Mb/s, a prędkości wysyłania – od 5 Mb/s do 18 Mb/s. Obecnie na orbicie okołoziemskiej znajduje się 540 satelitów Starlink, a SpaceX zamierza umieścić tam łącznie 12 tys. satelitów.

Napięcia społeczno-polityczne w państwach Afryki

Po trwających od czerwca br. protestach społecznych przeciwko korupcji i nieudolności władzy członkowie junty wojskowej obalili prezydenta Ibrahima Boubacara Keïtę i zapowiedzieli trzyletni okres przejściowy rządów wojskowych. Rada Bezpieczeństwa ONZ potępiła działania junty, wzywając do natychmiastowego uwolnienia prezydenta i jego urzędników. Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Zachodniej usunęła Mali ze wszystkich swoich struktur decyzyjnych.

W Sudanie minął rok od porozumienia o podziale władzy po obaleniu prezydenta Umara al-Baszira. Wielu Sudańczyków narzeka, że przejście do ustroju demokratycznego, polegające na podziale władzy między wojsko a partie polityczne, odbywa się zbyt wolno. Podczas prodemokratycznych demonstracji na ulicach Chartumu doszło do starć między protestującymi a służbami porządkowymi.

Przywódcy Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej (SADC) spotkali się w Mozambiku w związku z wydarzeniami w prowincji Cabo Delgado, gdzie powiązani z IS bojownicy zajęli strategiczny port położony 60 km od instalacji gazowych wartych 60 mld dol. Od początku walk z ugrupowaniem Asz-Szabab zginęło co najmniej 1500 osób, a dziesiątki tysięcy wysiedlono.

Mieszkańcy Zimbabwe protestują przeciwko korupcji władz z prezydentem Emmersonem Mnangagwą na czele, pogłębiającemu się kryzysowi gospodarczemu oraz inflacji przekraczającej 700%. Protestujących wsparli lokalni biskupi Kościoła katolickiego, którzy w liście do władz państwa zwrócili szczególną uwagę na korupcję, biedę, łamanie praw człowieka i wezwali do rozwiązania problemów gospodarczych i politycznych kraju. Siły bezpieczeństwa represjonują opozycję polityczną i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.

W Abidżanie, największym mieście Wybrzeża Kości Słoniowej (WKS), wybuchły zamieszki po zapowiedzi prezydenta Alassane’a Ouattary o planowanym ubieganiu się o trzecią kadencję, choć wcześniej obiecywał przejście na polityczną emeryturę. Decyzja Ouattary może grozić wybuchem wojny domowej, co doprowadzi do dalszego pogorszenia warunków społeczno-ekonomicznych w kraju, w którym prawie połowa z 25 mln mieszkańców żyje za 1,22 dol. dziennie. Prognozowana długość życia mieszkańca WKS wynosi 54 lata, a co najmniej 12% populacji odczuwa brak bezpieczeństwa żywnościowego.

Odkrycia archeologiczne w Wielkiej Brytanii i mumifikacja zwierząt w Egipcie

Archeolodzy prowadzą wykopaliska na wyspie Jersey, jednej z Wysp Normandzkich, na stanowisku sprzed 15 tys. lat, gdzie między 2014 a 2018 r. znaleziono wyryte w kamieniach rysunki przedstawiające mamuty, konia oraz abstrakcyjne wzory. To najwcześniejsze świadectwa sztuki człowieka na Wyspach Brytyjskich, należące do kultury magdaleńskiej. Ponadto na stanowisku znaleziono m.in. tysiące krzemiennych artefaktów (w tym groty włóczni i narzędzia do obróbki poroża i kości) oraz dowody na gotowanie i ucztowanie mieszkającej tam społeczności. Naukowcy uważają, że pozostałości kultury epoki kamienia łupanego mogą być ukryte na dnie kanału La Manche.

W miejscowości Boxgrove w hrabstwie West Sussex znajduje się stanowisko archeologiczne z epoki kamienia łupanego, gdzie odkryto najstarsze ludzkie szczątki w Wielkiej Brytanii. To skamieniałości homo heidelbergensis człowieka heidelberskiego. Na podstawie badań stanowiska sprzed 480 tys. lat ustalono, że pradawni mieszkańcy zajmowali się głównie produkcją narzędzi oraz zabijaniem i oprawianiem koni. W dokładnej obróbce tuszy końskiej mogło brać udział 30 lub więcej osób. Z kości zwierząt wykonywano natomiast narzędzia.

Naukowcy opracowali cyfrowe obrazy zmumifikowanych zwierząt ze starożytnego Egiptu, korzystając z mikrotomografii komputerowej (mikro-CT). Analiza liczących 2 tys. lat mumii m.in. ptaka, młodego kota i węża została wykonana przy użyciu techniki, która zapewnia rozdzielczość 100 razy większą niż w przypadku tomografii komputerowej. Badacze wykazali, że wąż został rytualnie zabity podczas chłosty, a kota uduszono. Szacuje się, że w starożytnym Egipcie zabalsamowano do 70 mln zwierząt.

Analiza skamielin liści sprzed 23 mln lat z Nowej Zelandii wskazuje, że niektóre rośliny mogły przystosować się do konieczności szybszego wzrostu wraz z rosnącym poziomem dwutlenku węgla w atmosferze. Badane rośliny, pobrane z dna jeziora na Wyspie Południowej, były w stanie wydajniej pobierać CO2 do fotosyntezy.

Pożary lasów na świecie: Syberia, Amazonia, Kalifornia

Eksperci wzywają do międzynarodowej współpracy w walce z pożarami lasów, które niszczą środowisko naturalne i narażają społeczności na niebezpieczeństwo. Przyczyniają się one do emisji dużej ilości gazów cieplarnianych, takich jak dwutlenek węgla, metan i tlenek węgla, a dym stanowi poważne zagrożenie dla układu oddechowego człowieka. Intensywne upały i susze spowodowane kryzysem klimatycznym sprawiają, że sezony pożarów na świecie są dłuższe i bardziej dotkliwe.

Pożary na Syberii objęły w tym roku obszar wielkości Grecji, a do atmosfery trafiło więcej CO₂ niż Szwecja wyemitowała w 2019 r. Natomiast według danych brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych (INPE) w lipcu br. odnotowano 28-procentowy wzrost liczby pożarów w Amazonii w porównaniu z rokiem poprzednim. W pierwszych dwóch tygodniach sierpnia br. doszło do ponad 15 tys. pożarów. Eksperci uważają, że w 2020 r. szkody mogą być jeszcze większe niż w roku poprzednim. 

W środkowej i północnej Kalifornii pożary są wystarczająco potężne, aby tworzyć własną pogodę, np. wywoływać tornada. Powstają one wskutek kombinacji długo trwającej fali upałów, suchej roślinności pod koniec lata i rzadko spotykanych w sierpniu burz, podczas których wyładowania atmosferyczne wzniecają ogień. Silne wiatry dodatkowo rozprzestrzeniają płomienie po okolicy. W sierpniu upały w Kalifornii były rekordowe – 16 sierpnia br. w Dolinie Śmierci termometr wskazał 54,4°C (trzecia najwyższa temperatura zanotowana na Ziemi). Rekordy temperatur dla sierpnia odnotowano w Oakland i Sacramento.